“Things are becoming very expensive not only for pensioners but for everyone.”

Minn Osservatur Politiku

Din is-sentenza minn persuna rtirata tgħid ħafna aktar minn sempliċi ilment dwar il-prezzijiet. Tiddeskrivi realta’ li qed tħoss il-familja Maltija kollha, irrispettivament mill-eta’, mill-professjoni jew mid-dħul tagħha.
Meta persuna tgħid li l-ħut, il-laħam u l-ħaxix kollha għolew, tkun qed titkellem dwar l-affarijiet l-aktar bażiċi tal-ħajja ta’ kuljum. Mhux qed titkellem fuq oġġetti ta’ lussu jew fuq affarijiet li wieħed jista’ jgħaddi mingħajrhom. Qed titkellem fuq l-ikel li jidħol fuq il-mejda tal-familja. U għalhekk din hija realta’ li l-Ministru għall-Finanzi ma jistax jinjora meta jkun qed iħejji u jippreżenta l-Baġit.
Għax il-Baġit m’għandux jitkejjel biss bin-numri kbar tal-ekonomija. Għandu jitkejjel ukoll minn dak li jiġri fil-kċina ta’ kull familja, fil-kartiera tal-pensjonant u fil-kont bankarju ta’ min jaħdem.
Għal ħafna snin, il-Gvern tkellem dwar it-tkabbir ekonomiku, iż-żieda fl-impjiegi u l-investiment. Dawn huma kollha importanti. Imma fl-aħħar mill-aħħar il-mistoqsija li jagħmel iċ-ċittadin hija waħda sempliċi: “Jien qed ngħix aħjar?”
Jekk is-salarju jiżdied iżda l-ikel, il-kera, l-enerġija, it-trasport u servizzi oħra jogħlew aktar malajr, il-familja ma tħossx li saret aktar sinjura. Tħoss li qed taħdem aktar biex iżżomm l-istess livell ta’ għajxien.
Din hija l-problema tal-għoli tal-ħajja. U mhux biss il-pensjonanti qed iħossuh. Il-pensjonant forsi huwa fost dawk l-aktar vulnerabbli, speċjalment meta d-dħul tiegħu jkun fiss u ma jkollux l-istess possibbilta’ ta’ żieda fid-dħul li jista’ jkollu persuna li għadha taħdem. Iżda ż-żieda fil-prezzijiet qed taffettwa wkoll lill-ħaddiema, lill-familji bit-tfal, lill-koppji żgħażagħ u lil dawk li għandhom negozju żgħir.
Il-prezz tal-ikel huwa eżempju ċar. Meta jogħla l-prezz tal-ħut, il-laħam jew il-ħaxix, familja ma tistax sempliċement tgħid li se tgħaddi mingħajrhom. Tista’ tbiddel il-prodotti li tixtri, tnaqqas il-kwantita’ jew tixtri aktar bl-irħis, iżda l-bżonn li tiekol jibqa’ hemm.
U hawnhekk irridu nifhmu d-differenza bejn inflazzjoni fuq oġġett li wieħed jixtri kultant u żieda kontinwa fil-prezzijiet ta’ oġġetti essenzjali.
Jekk oġġett li tixtri darba fis-sena jogħla, tista’ tipposponi x-xiri tiegħu. Imma jekk jogħlew il-prodotti li tixtri kull ġimgħa, l-effett ikun kontinwu.
Il-familja tħossu kull darba li tmur supermarket jew suq. Il-pensjonant iħossu kull darba li jmur jixtri. Il-ġenitur iħossu meta jrid jimla l-basket tal-ikel għal familja sħiħa. U l-ħaddiem iħossu meta fl-aħħar tax-xahar jara kemm fadal minn dak li qala’. Għalhekk il-Baġit għandu jitqiegħed f’dan il-kuntest.
Ma nistgħux nitkellmu biss dwar kemm qed tikber l-ekonomija. Irridu nitkellmu dwar kemm qed jiżdied id-dħul reali tan-nies. Ma nistgħux ngħidu biss li hemm aktar impjiegi. Irridu nistaqsu jekk dawk l-impjiegi humiex qed jagħtu kwalita’ ta’ ħajja aħjar. U ma nistgħux ngħidu biss li l-pajjiż għandu aktar riżorsi. Irridu nistaqsu fejn qed imorru dawk ir-riżorsi.
Għax pajjiż jista’ jikber ekonomikament u xorta waħda jkollu familji li qed iħossuhom taħt pressjoni. Din hija r-raġuni għaliex il-Baġit għandu jkun aktar minn lista ta’ miżuri. Għandu jkun risposta għall-ħajja reali.
Il-Ministru għandu jħares lejn il-prezzijiet tal-ikel u jistaqsi x’jista’ jsir biex jitnaqqsu l-pressjonijiet fuq il-konsumatur. Għandu jħares lejn l-enerġija u jiżgura li l-familji ma jiffaċċjawx żidiet li ma jifilħux għalihom. Għandu jħares lejn it-trasport u l-ispiża li familja għandha biex tmur għax-xogħol, tieħu lit-tfal l-iskola u tagħmel il-qadi tagħha ta’ kuljum.
U għandu jħares ukoll lejn il-pensjonanti. Il-pensjonant m’għandux jitqies biss bħala persuna li tirċievi pensjoni. Ħafna pensjonanti jgħinu lil uliedhom u lin-neputijiet tagħhom. F’ħafna familji Maltin, in-nanniet huma parti essenzjali mill-ekonomija tal-familja. Jgħinu fit-trobbija tat-tfal, jgħinu meta jkun hemm spejjeż mhux mistennija u kultant saħansitra jagħtu parti mill-pensjoni tagħhom biex jgħinu lil uliedhom. Għalhekk, meta l-għoli tal-ħajja jolqot lill-pensjonant, l-effett jista’ jmur lil hinn minnu. Jolqot lill-familja kollha.
Imma rridu noqogħdu attenti wkoll li ma noħolqux sistema fejn kull problema tal-għoli tal-ħajja nippruvaw insolvuha b’għotja oħra. L-għajnuna hija importanti, iżda rridu wkoll nindirizzaw ir-raġunijiet għaliex l-ispiża tal-ħajja qed tiżdied.
Għandna bżonn ekonomija li tipproduċi aktar valur, mhux sempliċement aktar attivita’. Għandna bżonn kompetizzjoni ġusta, swieq effiċjenti u politika li tgħin biex il-konsumatur ma jibqax dejjem dak li jħallas l-aħħar kont. U fuq kollox għandna bżonn direzzjoni.
Meta l-Ministru jiftaħ il-Baġit, għandu jiftakar f’dik il-persuna rtirata li qalet: “Il-ħajja qed issir għalja mhux biss għall-pensjonanti iżda għal kulħadd.” Għax dik mhijiex biss sentenza. Hija twissija. Hija tfakkira li wara kull statistika hemm persuna. Wara kull persentaġġ hemm familja. U wara kull deċiżjoni tal-Gvern hemm effett fuq il-ħajja ta’ kuljum.
Il-Baġit għandu għalhekk ikun Baġit li jifhem il-ħajja reali tal-poplu. Baġit li ma jħarisx biss lejn kemm jidħol fil-kaxxa tal-Gvern, iżda wkoll lejn kemm jibqa’ fil-but tal-familja.
Għax il-kejl veru ta’ Baġit mhuwiex kemm ikun impressjonanti d-diskors tal-Ministru. Il-kejl veru huwa jekk il-familja Maltija, wara li tħallas il-kontijiet kollha, tħossx li għandha ftit aktar serħan il-moħħ.
U jekk il-ħut, il-laħam u l-ħaxix qed isiru aktar għaljin, il-Ministru għandu jiftakar li dawn mhumiex sempliċement figuri fuq spreadsheet. Huma l-ikel fuq il-mejda tal-familji Maltin.