Malta teħtieġ infrastruttura li taħdem, mhux biss proġetti li jitħabbru

Minn Osservatur Politiku

Pajjiż ma jitkejjilx biss mill-ammont ta’ flus li jinvesti jew mill-għadd ta’ proġetti li jħabbar. Jitkejjel mill-kwalita’ tal-ħajja li kapaċi joffri lin-nies tiegħu. Jitkejjel minn kemm iddum biex tasal għax-xogħol, kemm tkun affidabbli l-provvista tal-ilma u tal-enerġija, kemm is-servizzi pubbliċi jkunu kapaċi jlaħħqu mal-ħtiġijiet tal-popolazzjoni u kemm il-familji jistgħu jgħixu mingħajr il-piż ta’ infrastruttura li kontinwament tkun taħt pressjoni.
Għalhekk Malta teħtieġ dixxiplina ġdida fl-ippjanar u fl-investiment infrastrutturali. Għal snin twal, il-politika ekonomika kienet spiss tiffoka fuq kemm se jsir investiment, kemm se jintefqu miljuni u kemm se jitħabbru proġetti. Iżda l-mistoqsija fundamentali mhijiex kemm se nonfqu. Hija jekk dak li qed nagħmlu hux verament dak li l-pajjiż għandu bżonn, u jekk hux qed iwassal għal titjib konkret fil-ħajja ta’ kuljum.
L-ewwel pass għandu jkun ippjanar ibbażat fuq il-ħtiġijiet reali ta’ Malta. Ma nistgħux nibqgħu nippjanaw it-toroq, l-enerġija, l-ilma u s-servizzi pubbliċi bħallikieku l-popolazzjoni, l-attivita’ ekonomika u l-użu tar-riżorsi se jibqgħu jikbru mingħajr limitu. Irridu nifhmu kemm għandna kapaċita’, kemm qed tintuża u fejn qegħdin jinħolqu l-akbar pressjonijiet. L-investiment għandu jkun marbut ma’ din l-analiżi, mhux ma’ deċiżjonijiet iżolati jew ma’ proġetti li jidhru tajbin fuq il-karta.
It-trasport huwa eżempju ċar. Kuljum, eluf ta’ persuni jitilfu sigħat fit-traffiku. Dan mhux biss ifisser aktar tniġġis u aktar spejjeż, iżda wkoll inqas ħin mal-familja, aktar stress u produttivita’ mitlufa. Il-problema ma tistax tissolva billi sempliċement inżidu toroq jew nespandu l-kapaċita’ għall-karozzi. Jeħtieġ sistema integrata li tagħti prijorita’ lil trasport pubbliku effiċjenti, konnessjonijiet aħjar bejn il-lokalitajiet, infrastruttura sigura għall-mixi u r-roti, u koordinazzjoni bejn l-iżvilupp urban u l-mobilita’.
Is-suċċess għandu jitkejjel b’indikaturi ċari: kemm jitnaqqas il-ħin tal-vjaġġ, kemm ikun puntwali t-trasport pubbliku, kemm ikun faċli għal persuna tasal għax-xogħol jew l-iskola mingħajr ma tiddependi fuq il-karozza privata. Ma jagħmilx sens li nħabbru investiment kbir fit-trasport jekk wara kollox il-vjaġġ ta’ kuljum jibqa’ jieħu l-istess ħin, jew saħansitra aktar.
L-istess dixxiplina hija meħtieġa fl-enerġija. Malta teħtieġ provvista affidabbli u biżżejjed biex taqdi lill-familji u lin-negozji, iżda trid tħares ukoll lejn il-futur. It-tkabbir fid-domanda, l-iżvilupp ta’ sorsi rinnovabbli, il-ħażna tal-enerġija u l-modernizzazzjoni tan-netwerk għandhom ikunu parti minn pjan wieħed. Ma nistgħux nistennew li l-problemi jinqalgħu biex imbagħad infittxu soluzzjonijiet ta’ emerġenza. Il-pajjiż għandu jkun jaf minn qabel fejn se tkun id-domanda u x’investiment hemm bżonn biex is-sistema tibqa’ stabbli.
L-ilma huwa riżorsa oħra li ma nistgħux nieħduha bħala fatt. F’pajjiż b’riżorsi naturali limitati, kull deċiżjoni dwar l-iżvilupp, l-industrija u l-agrikoltura għandha tqis l-impatt tagħha fuq il-konsum tal-ilma. Irridu ninvestu fit-tnaqqis tat-telf min-netwerk, fl-użu mill-ġdid tal-ilma, fit-teknoloġija u f’kampanji serji ta’ konservazzjoni. L-għan ma għandux ikun biss li nipproduċu aktar ilma, iżda li nużaw aħjar kull qatra u niżguraw li l-provvista tkun sostenibbli.
Anki s-servizzi pubbliċi għandhom ikunu parti mill-istess ippjanar. Meta tiżdied il-popolazzjoni, jiżdiedu wkoll il-ħtiġijiet għall-isptarijiet, l-iskejjel, il-kura tal-anzjani, it-trasport u servizzi oħra. Ma nistgħux nistennew li l-pressjoni ssir insostenibbli qabel ma naġixxu. L-investiment għandu jkun ibbażat fuq il-popolazzjoni li għandna u fuq dik li huwa realistiku li jkollna fil-futur. Dan ifisser li l-Gvern irid jara l-infrastruttura u s-servizzi bħala sistema waħda, mhux bħala proġetti separati li kull ministeru jippjana għalihom waħdu.
Hawnhekk tidħol il-ħtieġa ta’ aktar responsabbilta’. Kull proġett infrastrutturali għandu jkollu għan ċar, skeda realistika, spiża trasparenti u indikaturi li juru jekk hux qed iwettaq dak li ġie mwiegħed. Wara li jitlesta, għandu jkun hemm evalwazzjoni indipendenti tar-riżultati. Kemm tejjeb is-servizz? Kemm naqqas il-ħin jew l-ispejjeż? Kemm-il persuna qed tibbenefika minnu? U jekk ma laħaqx l-għanijiet, għaliex?
Il-problema hi li ħafna drabi l-politika tiffoka fuq iċ-ċerimonja tat-tnedija, ir-ritratt u l-istqarrija. Iżda t-tqegħid ta’ ġebla, il-ftuħ ta’ kuntratt jew it-tħabbir ta’ investiment mhumiex kisbiet fihom infushom. Il-kisba vera tidher meta n-nies jibdew iħossu d-differenza. It-tħabbir mhux riżultat. Ir-riżultat huwa servizz li jaħdem.
Jiena nemmen li Malta għandha bżonn kultura ġdida ta’ ppjanar u ta’ rendikont. Irridu nistaqsu mhux biss kemm qed nonfqu, iżda x’qed niksbu għal kull ewro mill-flus pubbliċi. Irridu nagħtu prijorita’ lill-proġetti li jindirizzaw problemi reali, u nkunu lesti nirrevedu jew inwaqqfu dawk li ma jibqgħux ġustifikati. L-infrastruttura ma għandhiex tkun għodda ta’ pubbliċita’ politika, iżda investiment fit-tul fil-ġid komuni.
Għax il-familji Maltin ma jridux aktar wegħdiet jew proġetti li jidhru impressjonanti biss waqt konferenza stampa. Iridu toroq li ma jaħlulhomx il-ħin, trasport li jistgħu jafdaw fuqu, enerġija u ilma li jkunu disponibbli b’mod stabbli, u servizzi pubbliċi li jwieġbu għall-ħtiġijiet tagħhom.
Malta għandha bżonn infrastruttura li taħdem, mhux sempliċement infrastruttura li titħabbar. Għax il-kejl veru tal-investiment mhuwiex kemm ikun jidher kbir il-proġett, iżda kemm ikun aħjar il-ħajja tan-nies wara li jitlesta.