Insaħħu n-negozji Maltin biex nibnu ekonomija aktar produttiva

Minn Osservatur Politiku

Meta nitkellmu dwar il-futur ekonomiku ta’ Malta, ħafna drabi l-attenzjoni tmur fuq kemm se nattiraw investiment ġdid, kemm se jinħolqu kumpaniji jew kemm se jiżdiedu l-impjiegi. Dawn huma elementi importanti, iżda hemm aspett ieħor li jistħoqqlu aktar attenzjoni: x’qed nagħmlu biex insaħħu n-negozji li diġa’ għandna. Għax ekonomija b’saħħitha ma tinbeniex biss billi kontinwament infittxu attivitajiet ġodda, iżda wkoll billi ngħinu lin-negozji eżistenti jikbru, jimmodernizzaw ruħhom u jsiru aktar produttivi.
In-negozji Maltin, partikolarment dawk żgħar u ta’ daqs medju, huma parti essenzjali mill-ħajja ekonomika u soċjali tagħna. Huma joħolqu l-impjiegi, jipprovdu servizzi, jagħtu ħajja lill-komunitajiet u jikkontribwixxu għall-ġid tal-pajjiż. Ħafna minnhom inbnew minn familji u intraprendituri li investew snin ta’ xogħol, riskju u sagrifiċċju biex waslu fejn qegħdin illum. Għalhekk, il-politika ekonomika għandha tagħraf li dawn in-negozji mhumiex sempliċement riċevituri ta’ għajnuna mill-Gvern. Huma msieħba fil-bini tal-ekonomija u għandhom ikunu parti ċentrali minn kull strateġija ta’ żvilupp.
Madankollu, li negozju jibqa’ jeżisti mhux l-istess bħal li jkun qed jimxi ’l quddiem. F’dinja fejn it-teknoloġija qed tinbidel b’ritmu mgħaġġel, il-kompetizzjoni qed issir aktar internazzjonali u l-ispejjeż qed jiżdiedu, kumpanija li ma timmodernizzax ruħha tirriskja li titlef il-vantaġġ tagħha. Għalhekk, l-għan tal-politika ekonomika ma għandux ikun biss li żżomm in-negozji ħajjin, iżda li tagħtihom l-għodod biex isiru aktar effiċjenti, aktar innovattivi u aktar kompetittivi.
Wieħed mill-oqsma fejn hemm bżonn ta’ aktar appoġġ huwa l-investiment fit-teknoloġija. Ħafna negozji għadhom jużaw sistemi u proċessi li jistgħu jitjiebu b’mod sostanzjali. It-teknoloġija diġitali tista’ tnaqqas il-ħin li jintilef f’xogħol amministrattiv, ittejjeb il-ġestjoni tal-istokk, tħaffef is-servizz lill-klijenti u tgħin fit-teħid ta’ deċiżjonijiet aħjar. Iżda għal negozju żgħir, l-ispiża inizjali ta’ dawn l-investimenti tista’ tkun ostaklu reali.
Għalhekk, l-inċentivi għandhom ikunu mfassla biex jgħinu lill-kumpaniji jagħmlu dawn il-bidliet. Mhux sempliċement billi jingħataw għotjiet biex jixtru tagħmir, iżda billi jingħataw ukoll pariri tekniċi, taħriġ u appoġġ biex ikunu jafu liema investiment jagħmel l-akbar sens għall-operat tagħhom. It-teknoloġija ma tagħmilx differenza waħedha. Trid tkun parti minn pjan ta’ modernizzazzjoni li jinkludi wkoll il-mod kif jitmexxa n-negozju.
L-awtomazzjoni hija opportunita’ oħra li ma għandniex ninjoraw. F’ċerti setturi, magni u sistemi awtomatizzati jistgħu jieħdu post xogħol ripetittiv, inaqqsu l-iżbalji u jtejbu l-kwalita’ tal-produzzjoni. Dan ma għandux jitqies sempliċement bħala tentattiv biex jitnaqqas in-numru ta’ ħaddiema. Jista’ jkun mezz biex il-ħaddiema jkunu jistgħu jiffukaw fuq kompiti aktar speċjalizzati, jieħdu aktar responsabbilta’ u joħolqu valur akbar. Iżda biex dan iseħħ, l-investiment fl-awtomazzjoni għandu jkun akkumpanjat minn taħriġ u żvilupp tal-ħiliet.
L-istess importanza għandha tingħata lill-effiċjenza enerġetika. Għal ħafna negozji, l-enerġija hija spiża sostanzjali li taffettwa direttament il-kompetittivita’ tagħhom. Investiment f’tagħmir aktar effiċjenti, sistemi ta’ kontroll tal-konsum, pannelli solari fejn ikun possibbli u soluzzjonijiet li jnaqqsu l-ħela jista’ jgħin biex jonqsu l-ispejjeż operattivi. Dan mhux biss jagħmel lin-negozju aktar sostenibbli mill-aspett ambjentali, iżda jagħtih ukoll aktar protezzjoni kontra tibdil fil-prezzijiet internazzjonali tal-enerġija.
Iżda hemm element ieħor li kultant jingħata inqas importanza: il-ġestjoni. Negozju jista’ jkollu tagħmir modern u teknoloġija avvanzata, iżda jekk ma jkollux ippjanar tajjeb, kontroll tal-ispejjeż, ġestjoni effiċjenti tal-ħaddiema u strateġija ċara, ma jkunx qed juża l-potenzjal tiegħu kollu. Għandna bżonn aktar opportunitajiet għal taħriġ fil-ġestjoni, konsulenza professjonali u appoġġ biex intrapriżi żgħar ikunu jistgħu jtejbu l-mod kif joperaw. Mhux kull sid ta’ negozju għandu l-istess għarfien jew riżorsi biex jagħmel dan waħdu.
Hawnhekk il-Gvern għandu jagħmel għażla ċara. L-għajnuna lill-intrapriżi ma tistax titkejjel biss min-numru ta’ skemi mnedija jew mill-għadd ta’ għotjiet imħabbra. Għandna bżonn nibdew nkejlu r-riżultati. Kemm negozji tejbu l-produttivita’ tagħhom? Kemm naqqsu l-ispejjeż operattivi? Kemm żiedu l-produzzjoni jew il-kwalita’ tas-servizzi? Kemm irnexxielhom jidħlu fi swieq ġodda? U kemm impjiegi saru aktar speċjalizzati u aħjar imħallsa?
Dawn huma l-indikaturi li għandhom juru jekk il-politika ekonomika hix qed taħdem. Għotja li ma twassalx għal titjib konkret tista’ tkun sempliċement nefqa oħra. Min-naħa l-oħra, investiment li jgħin lil negozju jnaqqas il-ħela, iżid il-produttivita’ u jikkompeti aħjar jista’ joħloq benefiċċji għal ħafna snin. Għalhekk, l-iskemi għandhom ikunu marbuta ma’ objettivi ċari u evalwazzjoni serja tar-riżultati tagħhom.
Hemm ukoll il-ħtieġa li n-negozji jkollhom aktar ċertezza. Regoli li jinbidlu ta’ spiss, proċeduri amministrattivi twal u deċiżjonijiet li jdumu ma jittieħdu jistgħu jnaqqsu r-rieda għall-investiment. Intraprenditur irid ikun jista’ jippjana għal tliet, ħames jew għaxar snin, mhux jgħix f’inċertezza dwar x’se jiġri fix-xhur li ġejjin. Il-Gvern għandu joħloq ambjent li jippremja l-inizjattiva, jiffaċilita l-investiment u jżomm kundizzjonijiet ġusti għal min jikkompeti fis-suq.
Dan kollu għandu jkun parti minn bidla usa’ fil-mudell ekonomiku tagħna. Malta ma tistax tibqa’ tiddependi biss fuq iż-żieda fin-numru ta’ ħaddiema u fl-attivita’ ekonomika biex tikseb it-tkabbir. Irridu ekonomija li toħloq aktar valur minn kull investiment u minn kull siegħa xogħol. Dan jista’ jinkiseb billi nsaħħu l-kumpaniji li diġa’ joperaw f’pajjiżna, nagħtuhom l-opportunita’ li jimmodernizzaw ruħhom u ngħinuhom jikkompetu barra minn Malta.
Il-futur tan-negozji Maltin ma għandux jiddependi minn kemm jirnexxilhom jiksbu għotjiet, iżda minn kemm jirnexxilhom isiru aktar b’saħħithom u indipendenti. Il-Gvern għandu jkun sieħeb f’dan il-proċess, iżda l-kejl tas-suċċess għandu jkun ir-riżultat: aktar produttivita’, aktar kompetittivita’, impjiegi aħjar u ekonomija li kapaċi toħloq valur fit-tul. Għax l-aħjar mod kif insaħħu l-ekonomija tagħna mhuwiex biss billi noħolqu negozji ġodda, iżda billi nagħtu lin-negozji li diġa’ għandna l-opportunita’ li jsiru aħjar.