Il-Baġit 2027: bejn il-kumdità tal-wegħdiet u r-realtà tad-deċiżjonijiet

It-test veru tal-Baġit 2027 mhux se jkun kemm se jitħabbru miżuri jew kemm se jinstemgħu wegħdiet sbieħ. It-test veru se jkun jekk il-Ministru għall-Finanzi, Clyde Caruana, hux se juri li wasal iż-żmien li Malta tħares lejn ir-realta’ finanzjarja u ekonomika tagħha b’aktar serjeta’, jew jekk hux se nkomplu nisimgħu li pajjiżna huwa xi gżira maqtugħa mill-bqija tad-dinja, fejn dak li jiġri barra ma jolqotniex.
Għax id-dinja ta’ madwarna qed tinbidel b’ritmu mgħaġġel. Kunflitti internazzjonali, tensjonijiet ġeopolitiċi, żieda fl-ispejjeż tal-enerġija u inċertezza fis-swieq qed joħolqu pressjoni fuq l-ekonomiji Ewropej. Malta ma tistax tippretendi li hija eċċezzjoni għal dawn l-isfidi. Aħna pajjiż żgħir, dipendenti ħafna fuq l-importazzjoni, fuq il-kummerċ internazzjonali u fuq il-kapaċita’ tagħna li nibqgħu kompetittivi. Għalhekk, dak li jiġri barra minn xtutna inevitabbilment jista’ jaffettwa l-prezzijiet, in-negozji, il-familji u l-finanzi pubbliċi tagħna.
Il-mistoqsija hi jekk il-Gvern hux qed jipprepara lill-pajjiż għal din ir-realta’ jew jekk hux qed jipprova jżomm l-impressjoni li kollox jinsab taħt kontroll.
Għal żmien twil, il-messaġġ tal-Gvern kien wieħed ta’ ottimiżmu kontinwu. Tkabbir ekonomiku, aktar impjiegi, aktar investiment u finanzi li suppost jinsabu f’qagħda tajba. Dawn huma kollha elementi importanti, iżda ma jistgħux ikunu l-uniku kejl tas-suċċess. Ekonomija tista’ tikber u xorta jkollha problemi strutturali. Jista’ jkun hemm aktar impjiegi, iżda l-familji xorta jħossu li l-għoli tal-ħajja qed inaqqas il-poter tal-akkwist tagħhom. Jista’ jiżdied id-dħul tal-Gvern, iżda fl-istess waqt jiżdiedu l-obbligi finanzjarji u tonqos il-flessibbilta’ biex jittieħdu deċiżjonijiet ġodda.
Huwa għalhekk li l-Baġit ma jistax ikun eżerċizzju ta’ komunikazzjoni politika. Għandu jkun dokument li juri kif il-Gvern se jindirizza l-isfidi reali, anki meta t-tweġibiet ma jkunux popolari.
Il-Ministru għall-Finanzi diġa’ tkellem dwar il-ħtieġa li jiġu aġġustati l-prijoritajiet u li jkun hemm aktar kawtela fl-infiq. Din hija ammissjoni importanti. Jekk ir-riżorsi huma limitati, il-Gvern irid jagħżel. Ma jistax iwiegħed kollox lil kulħadd, fl-istess waqt, u jippretendi li l-konsegwenzi finanzjarji ma jeżistux.
Għalhekk, il-pubbliku għandu dritt ikun jaf x’se jinbidel. Liema proġetti se jingħataw prijorita’? Liema nefqiet jistgħu jitnaqqsu? Kif se jinżamm id-defiċit taħt kontroll? U fuq kollox, kif se jiġi żgurat li l-flus li qed jinġabru mingħand il-poplu qed jintużaw biex jinħolqu benefiċċji li jdumu, mhux sempliċement biex jiġu koperti l-ispejjeż tal-lum?
Il-kwistjoni tas-sussidji tal-enerġija turi kemm din il-problema hija importanti. Is-sussidji jgħinu biex jipproteġu lill-familji u lin-negozji minn żidiet qawwija fil-prezzijiet. Ħadd ma għandu jinjora l-importanza ta’ din il-protezzjoni. Iżda jekk il-kundizzjonijiet internazzjonali jibqgħu diffiċli għal snin oħra, il-Gvern irid jispjega kif se jiffinanzja din l-ispiża mingħajr ma jpoġġi pressjoni eċċessiva fuq il-finanzi pubbliċi jew iċaħħad lill-pajjiż minn investimenti essenzjali.
Ma jkunx biżżejjed li l-Gvern jgħid li se jkompli jipproteġi lin-nies. Irid juri wkoll kif se jnaqqas id-dipendenza fuq sussidji li jiswew ammonti sostanzjali kull sena. Dan jitlob strateġija serja dwar l-enerġija, investiment fl-effiċjenza u pjan li jħejji lil Malta għal xenarji differenti. Għax il-protezzjoni vera mhijiex biss li wieħed itaffi l-effett ta’ kriżi llum, iżda li jnaqqas ir-riskju li l-istess kriżi jkollha l-istess impatt għada.
L-istess prinċipju japplika għad-dejn pubbliku. Id-dejn mhux neċessarjament ħażin jekk jintuża biex jinbnew infrastruttura, servizzi u kapaċitajiet li jsaħħu l-ekonomija. Iżda jekk il-pajjiż ikompli jissellef biex jiffinanzja spejjeż rikorrenti mingħajr ma jtejjeb il-produttivita’ jew il-kapaċita’ tiegħu li jiġġenera dħul sostenibbli, ikun qed jgħaddi l-kont lill-ġenerazzjonijiet futuri.
Malta għandha bżonn ekonomija li tipproduċi aktar valur, mhux sempliċement ekonomija li tikber billi żżid il-popolazzjoni u d-domanda għas-servizzi. Għandna bżonn trasport aħjar, infrastruttura li tlaħħaq mal-bżonnijiet tal-pajjiż, servizzi pubbliċi effiċjenti u kundizzjonijiet li jippermettu lill-familji jgħixu b’aktar serħan il-moħħ. Dawn mhumiex sfidi li jistgħu jiġu solvuti b’aktar slogans dwar it-tkabbir.
Il-Baġit 2027 għandu jkun il-mument fejn il-Gvern juri li fehem din id-differenza. Ma għandux ikun biss lista ta’ miżuri maħsuba biex jagħtu sodisfazzjon immedjat. Għandu jkun pjan li jispjega fejn sejjer pajjiżna, kif se jasal hemm u x’inhuma l-ispejjeż u l-prijoritajiet involuti.
Bħala Oppożizzjoni, għandna d-dmir li nagħmlu dawn il-mistoqsijiet u nitolbu tweġibiet ċari. Mhux għax irridu nbeżżgħu lin-nies, iżda għax il-pajjiż ma jistax jaffordja li jinjoraw ir-riskji sakemm dawn isiru problemi akbar.
It-test ta’ Clyde Caruana mhux se jkun kemm jista’ jippreżenta ċifri pożittivi jew kemm jista’ jassigura lill-pubbliku li kollox jinsab taħt kontroll. It-test se jkun jekk hux se jieħu deċiżjonijiet realistiċi, jagħraf il-limitazzjonijiet tal-finanzi pubbliċi u jħejji lil Malta għal dak li jista’ jiġri fid-dinja ta’ madwarna.
Wasal iż-żmien li nniżżlu saqajna mal-art. Malta mhijiex iżolata mill-bqija tad-dinja, u l-ebda Gvern ma jista’ jiggarantixxi li se nkunu protetti minn kull kriżi. Iżda Gvern responsabbli jista’ jipprepara, jinvesti bil-għaqal u jgħid il-verita’ dwar l-isfidi li qed jiffaċċja.
Il-Baġit 2027 se jurina jekk il-Gvern hux lest jagħmel dan jew jekk hux se jkompli jippreferi l-kumdita’ tal-wegħdiet għar-realta’ tad-deċiżjonijiet. Għax il-futur ta’ Malta ma jistax jinbena fuq l-illużjoni li xejn ħażin ma jista’ jiġrilna. Jinbena fuq ippjanar serju, finanzi sostenibbli u l-kuraġġ li nħarsu lejn ir-realta’ kif inhi.