Clyde Caruana ma jridx joqtol l-ekonomija, iżda x’inhu l-prezz biex iżommha ħajja?

Minn Osservatur Politiku

Il-Ministru għall-Finanzi Clyde Caruana qal pubblikament li ma jridx ikun il-persuna li “toqtol l-ekonomija ta’ dan il-pajjiż”, u li għalhekk is-sussidji tal-enerġija mhux se jitneħħew taħt ir-responsabbilta’ tiegħu. Il-prinċipju li l-ekonomija għandha tiġi protetta huwa wieħed li diffiċli wieħed jikkontestah. Ma naħsibx li hemm persuna raġonevoli li tixtieq tara lil Malta tidħol f’kriżi ekonomika jew li l-familji u n-negozji jispiċċaw iġorru piżijiet li ma jifilħux għalihom.
Iżda l-kwistjoni mhijiex jekk irridux nipproteġu l-ekonomija. Il-kwistjoni hija kif nagħmlu dan, kemm se jdum il-pajjiż iħallas għal din il-protezzjoni, u jekk il-Gvern għandux pjan realistiku għal dak li jista’ jiġri fil-futur. Meta Ministru għall-Finanzi jitkellem dwar il-periklu li “joqtol” l-ekonomija, ikun qed juża kliem qawwi li jista’ jqanqal tħassib fost il-pubbliku. Ir-responsabbilta’ tiegħu, iżda, mhijiex biss li jwissi dwar il-perikli. Hija wkoll li jispjega l-għażliet, il-konsegwenzi u t-triq ’il quddiem.
Ħadd ma qed jipproponi li l-familji jitħallew waħedhom quddiem żieda qawwija fil-prezzijiet tal-elettriku u tal-fjuwil. Is-sussidji tal-enerġija kellhom rwol importanti biex jipproteġu lill-konsumaturi u lin-negozji minn żidiet li setgħu kellhom effett serju fuq l-għoli tal-ħajja u l-kompetittivita’. Għal ħafna familji, il-kontijiet tad-dawl u l-ilma huma spiża essenzjali. Għan-negozji, il-prezz tal-enerġija jista’ jaffettwa direttament l-ispejjeż tal-produzzjoni, il-prezzijiet u l-kapaċita’ li jinżammu l-impjiegi.
Għalhekk, id-diskussjoni m’għandhiex tkun dwar jekk is-sussidji humiex tajbin jew ħżiena fihom infushom. Għandha tkun dwar jekk il-mod kif qed jintużaw huwiex sostenibbli u jekk il-pajjiż hux qed jieħu l-passi meħtieġa biex ma jibqax jiddependi fuqhom għal żmien indefinit.
Meta l-Gvern jonfoq ammonti kbar ta’ flus pubbliċi biex iżomm il-prezzijiet tal-enerġija taħt kontroll, dawk il-flus iridu jiġu minn xi mkien. Jistgħu jiġu minn dħul ogħla, minn tnaqqis f’nefqa oħra jew minn aktar self. Kull waħda minn dawn l-għażliet għandha konsegwenzi. Il-fatt li sussidju ma jidhirx direttament fil-kont tal-konsumatur ma jfissirx li m’għandux spiża għall-pajjiż.
Il-flus pubbliċi għandhom jintużaw b’mod li jipproteġi lin-nies illum, iżda wkoll iżomm il-kapaċita’ tal-pajjiż li jinvesti għada. Jekk parti dejjem akbar mir-riżorsi disponibbli tkun marbuta ma’ spejjeż li jridu jerġgħu jitħallsu kull sena, jista’ jonqos il-marġni għal investimenti oħra li Malta għandha bżonn. It-trasport, is-saħħa, l-edukazzjoni, l-infrastruttura, l-ambjent u l-enerġija nadifa kollha jeħtieġu investiment serju u kontinwu.
Hawnhekk tinsab ir-responsabbilta’ vera tal-Ministru għall-Finanzi. Mhuwiex biżżejjed li jgħid li ma jridx ineħħi s-sussidji. Jeħtieġ jispjega kif dawn se jibqgħu jitħallsu, x’se jiġri jekk il-prezzijiet internazzjonali jibqgħu għoljin, u x’miżuri qed jittieħdu biex Malta tnaqqas id-dipendenza tagħha fuq appoġġ finanzjarju kontinwu.
Il-Gvern jista’ jiddeċiedi li jżomm is-sussidji, iżda għandu jkun ċar dwar il-prezz tagħhom u l-prijoritajiet li se jkollhom jiġu aġġustati biex ikunu jistgħu jitħallsu. Jekk hemm limitu fuq kemm jista’ jonfoq il-pajjiż mingħajr ma jżid il-pressjoni fuq id-defiċit u d-dejn, il-pubbliku għandu d-dritt ikun jaf fejn jinsab dan il-limitu. Ma jagħmilx sens li minn naħa jingħad li l-finanzi pubbliċi huma b’saħħithom, u mill-oħra jingħata l-messaġġ li kull bidla fis-sussidji tista’ twassal għal katastrofi ekonomika.
Hemm differenza bejn li wieħed jirrikonoxxi r-riskji u li joħloq xenarju ta’ biża’. Il-pajjiż għandu bżonn diskussjoni serja dwar l-isfidi ekonomiċi, mhux messaġġi li jħallu lill-pubbliku bl-impressjoni li hemm biss żewġ għażliet: jew inkomplu bl-istess politika għal dejjem, jew inkella nirriskjaw il-kollass. Bejn dawn iż-żewġ estremi hemm ħafna għażliet li għandhom jiġu eżaminati b’mod responsabbli.
Pereżempju, Malta tista’ tinvesti aktar fl-effiċjenza enerġetika, fl-enerġija rinnovabbli u f’sistemi li jnaqqsu l-ħela. Tista’ tippjana kif tgħin lil dawk il-familji li jkunu l-aktar esposti għal żidiet fil-prezzijiet, filwaqt li tiżgura li r-riżorsi pubbliċi jintużaw bl-aħjar mod. Tista’ wkoll tagħti aktar ċertezza lin-negozji billi tippreżenta pjan fit-tul minflok ma tħalli l-politika tal-enerġija tiddependi fuq kif jiżviluppaw il-prezzijiet minn sena għall-oħra.
Dan ma jfissirx li s-sussidji għandhom jitneħħew minnufih. Ifisser li għandhom ikunu parti minn strateġija li tħares lil hinn mill-baġit li jmiss. Jekk il-Gvern jemmen li ż-żamma tagħhom hija essenzjali għall-ekonomija, għandu juri kif din il-politika se tibqa’ finanzjarjament vijabbli u kif se tnaqqas il-vulnerabbilta’ tal-pajjiż għal xokkijiet internazzjonali.
L-ekonomija Maltija ma tistax titkejjel biss permezz taċ-ċifri tat-tkabbir jew tal-ammont ta’ flus li l-Gvern jonfoq biex jillimita l-effetti ta’ kriżi. Għandha titkejjel ukoll mill-produttivita’, mill-pagi reali, mill-kwalita’ tas-servizzi pubbliċi u mill-kapaċita’ tal-familji li jgħixu b’aktar serħan il-moħħ. Ekonomija li tiddependi fuq nefqa pubblika dejjem akbar biex iżżomm ċerti prezzijiet taħt kontroll teħtieġ ukoll pjan biex issaħħaħ il-pedamenti tagħha.
Il-Baġit għandu jkun il-mument fejn dawn il-mistoqsijiet jingħataw tweġibiet ċari. Il-Ministru għandu jispjega mhux biss x’se jżomm fis-seħħ, iżda wkoll x’se jinbidel, x’investiment se jagħmel, u kif se jiżgura li l-piż finanzjarju ma jgħaddix dejjem aktar fuq il-ġenerazzjonijiet li ġejjin.
Li wieħed jipproteġi l-ekonomija mhuwiex sempliċement li jevita deċiżjoni diffiċli. Kultant ifisser li jieħu deċiżjonijiet illum biex il-pajjiż ikun f’pożizzjoni aħjar għada. U li wieħed jipproteġi lill-familji ma jfissirx biss li jżomm il-kontijiet baxxi għalissa, iżda wkoll li jiżgura li jkun hemm impjiegi sostenibbli, servizzi pubbliċi effiċjenti u finanzi li jifilħu għall-isfidi futuri.
Clyde Caruana għandu kull dritt jgħid li ma jridx ikun il-Ministru li jagħmel ħsara lill-ekonomija. Iżda r-responsabbilta’ tiegħu titlob aktar minn dikjarazzjoni bħal din. Titlob spjegazzjoni tal-ispiża, tal-alternattivi u tal-pjan għall-futur. Għax l-għan mhuwiex biss li nevitaw kriżi llum. L-għan għandu jkun li niżguraw li Malta ma ssibx ruħha f’pożizzjoni fejn għada jkollha ħafna inqas għażliet milli għandha llum.