€1.35 biljun f’sussidji tal-enerġija: ħarisna l-preżent, imma x’qed nibnu għall-futur?

Minn Osservatur Politiku

Il-Ministru għall-Finanzi qal li fl-aħħar ħames snin il-Gvern nefaq €1.35 biljun f’sussidji fuq l-enerġija. Din hija somma enormi, li turi kemm il-pajjiż għażel li jassorbi l-effett taż-żieda fil-prezzijiet internazzjonali minflok jgħaddi l-ispiża direttament lill-familji u lin-negozji. Din l-għajnuna kellha rwol importanti biex trażżan ix-xokk fil-kontijiet u fil-prezzijiet, iżda l-ammont iqajjem mistoqsija li ma nistgħux nibqgħu naħarbuha: x’bnejna għal futur aħjar b’dawn il-flus, u x’inhi l-istrateġija minn hawn ’il quddiem?

M’għandniex ninjoraw il-benefiċċju li ġabu s-sussidji.

F’perjodu ta’ tensjoni ġeopolitika u żidiet qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija, li jinżammu stabbli l-kontijiet tad-dawl u l-prezzijiet tal-fjuwil għen biex familji u negozji ma jiffaċċjawx daqqa oħra fuq il-baġit tagħhom. Kieku l-prezzijiet għolew f’daqqa, l-impatt fuq l-għoli tal-ħajja u l-kompetittivita’ seta’ jkun serju. Għalhekk, id-diskussjoni mhijiex jekk il-Gvern kellux jagħti għajnuna f’mument ta’ kriżi, iżda jekk din l-għajnuna għandhiex tibqa’ l-politika ewlenija mingħajr pjan ċar ta’ ħruġ u investiment.

Il-figuri għall-futur jagħmlu din il-mistoqsija aktar urġenti. Skont id-dokument ta’ qabel il-Baġit, is-sussidji fuq l-enerġija u l-ikel huma stmati għal €391.7 miljun fl-2026, u madwar €400 miljun oħra fl-2027. Barra minn hekk, hemm allokazzjoni separata ta’ €75 miljun għall-infrastruttura tal-enerġija. Dawn huma ammonti sostanzjali. Jekk kull sena jkollna nerġgħu nallokaw mijiet ta’ miljuni biex inżommu l-prezzijiet taħt kontroll, il-pajjiż irid ikun jaf x’qed jagħmel biex inaqqas din id-dipendenza.

Il-mistoqsija mhijiex sempliċement kemm intefqu flus, iżda x’kienet l-aħjar alternattiva għal parti minnhom. Kieku frazzjoni mill-€1.35 biljun intużat b’mod aktar strateġiku, x’seta’ sar? Setgħu jitħaffu investimenti f’enerġija solari fuq bini pubbliku, ħażna tal-elettriku, modernizzazzjoni tan-network u interkonnessjonijiet. Setgħu jitjiebu l-effiċjenza enerġetika tal-iskejjel, l-isptarijiet u l-bini tal-Gvern, biex jonqos il-konsum u tonqos l-ispiża fit-tul. Setgħu jingħataw inċentivi aktar qawwija lill-familji u lin-negozji biex jinvestu f’teknoloġiji li jnaqqsu l-konsum tal-enerġija.

Investimenti bħal dawn ma jneħħux il-ħtieġa għal għajnuna immedjata meta jkun hemm kriżi. Iżda jistgħu jnaqqsu l-vulnerabbilta’ tagħna għall-kriżijiet li ġejjin. Kull pannell solari li jipproduċi enerġija, kull bini li juża inqas elettriku u kull titjib fin-network jista’ jnaqqas l-ispiża li jkollu jerfa’ l-pajjiż aktar ’il quddiem. Is-sussidju jtaffi l-konsegwenza tal-problema llum; l-investiment jista’ jgħin biex il-problema tkun inqas gravi għada.

Dan ma jfissirx li għandna nwaqqfu s-sussidji f’daqqa jew ngħollu l-kontijiet tal-familji mingħajr protezzjoni. Bidla mgħaġġla tista’ tolqot b’mod sproporzjonat lil dawk bi dħul baxx, lill-pensjonanti u lin-negozji li ma jistgħux jadattaw mil-lum għal għada. Iżda appoġġ universali u indefinit jista’ jkun għali, u mhux dejjem iwassal l-akbar għajnuna lil min l-aktar għandu bżonnha. Għalhekk għandha ssir analiżi serja ta’ min jibbenefika, x’jiswa l-programm u kif tista’ tiżdied gradwalment l-għajnuna mmirata, flimkien ma’ miżuri li jnaqqsu l-konsum.

Il-Gvern għandu wkoll jispjega b’mod ċar kif jitkejjel is-suċċess ta’ din il-politika. Mhux biżżejjed jingħad kemm intefqu miljuni jew li l-prezzijiet baqgħu stabbli. Irridu nkunu nafu kemm enerġija ġiet iffrankata, kemm żdiedet il-produzzjoni minn sorsi rinnovabbli, kemm tjiebet is-sigurta’ tal-provvista u kemm l-investimenti naqqsu l-ħtieġa għal sussidji fil-futur. Mingħajr miri, skeda u rapportar annwali, il-pajjiż ma jistax ikun jaf jekk il-flus humiex joħolqu soluzzjoni dejjiema jew sempliċement qed jixtru aktar żmien.

Il-finanzi pubbliċi għandhom limiti. Kull mitt miljun euro li jintefaq fuq għajnuna rikorrenti ma jistax jintuża fl-istess ħin għal trasport pubbliku aħjar, infrastruttura moderna, edukazzjoni, saħħa jew investiment li jżid il-produttivita’. Għalhekk, l-għażla mhijiex bejn li tipproteġi lill-familji u li tinvesti fil-futur. L-għan għandu jkun li jsir it-tnejn: tingħata protezzjoni lil min għandu bżonnha, filwaqt li jinbnew sistemi li jagħmlu l-pajjiż inqas dipendenti fuq għajnuna għalja.

Barra minn hekk, l-investiment għandu jkun marbut ma’ pjan nazzjonali li juri x’se jinbidel f’ħames jew għaxar snin. Għandna bżonn miri ċari dwar kemm elettriku se jiġi minn sorsi rinnovabbli, kemm bini pubbliku se jkun aktar effiċjenti u kemm familji se jkunu jistgħu jipproduċu parti mill-enerġija tagħhom. Għandna wkoll niffaċilitaw il-permessi u nnaqqsu l-ostakli burokratiċi għal proġetti li jnaqqsu l-konsum. Mingħajr koordinazzjoni bejn il-politika tal-enerġija, l-ippjanar u t-trasport, nibqgħu nonfqu fuq il-konsegwenzi minflok nindirizzaw il-kawżi.

Hemm ukoll kwistjoni ta’ ġustizzja bejn il-ġenerazzjonijiet. Il-flus pubbliċi li jintefqu llum huma flus li ma jistgħux jintużaw għal prijoritajiet oħra, u jekk il-finanzjament jitlob aktar self, parti mill-ispiża tista’ titħalla fuq il-ġenerazzjonijiet ta’ warajna. Għalhekk kull sena ta’ sussidji għandha tkun akkumpanjata minn rendikont pubbliku: kemm intefaq, min ibbenefika, x’investiment sar u x’riżultat inkiseb. Dan mhux argument kontra l-għajnuna, iżda favur trasparenza u responsabbilta’.

Il-pubbliku għandu jkun jista’ jara wkoll jekk l-allokazzjoni separata għall-infrastruttura tal-enerġija hix qed tagħti riżultati konkreti u jekk hemmx skeda għall-proġetti ewlenin. Il-wegħda ta’ investiment waħedha mhijiex biżżejjed; importanti li jkun hemm implimentazzjoni u kejl tar-riżultati.

Wara ħames snin u €1.35 biljun, il-Gvern għandu jagħti rendikont mhux biss tal-flus li nefaq, iżda tar-riżultati miksuba. U qabel ma jalloka madwar €400 miljun oħra fl-2027, għandu juri pjan li jorbot is-sussidji ma’ miri konkreti ta’ effiċjenza, enerġija nadifa u tnaqqis fid-dipendenza.

Is-sussidji setgħu kienu meħtieġa biex il-pajjiż jgħaddi minn kriżi. Iżda ma jistgħux ikunu l-istrateġija kollha. Il-mistoqsija li għandna nagħmlu llum hija sempliċi: wara dawn il-biljuni, aħna aktar ippreparati għall-kriżi li jmiss, jew għadna nistennew li l-Gvern ikompli jħallas il-kont?