Malta Fejn Ħadd Ma Jibża’ Jixjieħ

Minn Osservatur Politiku

Soċjeta’ ma titkejjilx biss bil-ġid li tipproduċi, bil-bini li toħloq jew bil-progress ekonomiku li tikseb. Soċjeta’ titkejjel ukoll bil-mod kif tittratta lil dawk li taw l-aħjar snin ta’ ħajjithom biex jibnuha.
L-anzjani tagħna huma parti mill-istorja ħajja ta’ Malta. Huma l-ġenerazzjoni li għexet żminijiet differenti, li rat pajjiżna jinbidel quddiem għajnejha u li, ħafna drabi, ħadmet f’kundizzjonijiet li llum diffiċli nifhmuhom. Ħafna minnhom trabbew fi żmien ta’ nuqqasijiet, familji kbar u opportunitajiet limitati. Ħadmu, rabbew uliedhom, bnew djarhom u taw kontribut lill-komunita’.
Illum, wasal iż-żmien li s-soċjeta’ tagħtihom lura dak li jixirqilhom: mhux biss għajnuna, imma rispett, dinjita’ u sens ta’ appartenenza.
Meta nitkellmu dwar l-anzjani, kultant nitkellmu dwarhom biss f’termini ta’ pensjonijiet, mediċini, benefiċċji jew servizzi soċjali. Dawn kollha huma importanti. Imma l-anzjan mhuwiex sempliċement persuna li għandha bżonn servizz mill-Istat. Huwa persuna b’esperjenza, b’għarfien, b’memorji u b’ħiliet li għadhom jistgħu jkunu ta’ valur kbir għas-soċjeta’. Għalhekk irridu nbiddlu l-mod kif naħsbu dwar ix-xjuħija.
Li wieħed jixjieħ mhuwiex li ma jibqax utli. Mhuwiex li l-ħajja soċjali tieqaf. Mhuwiex li persuna ssir dipendenti fuq oħrajn. Ix-xjuħija hija stadju ieħor tal-ħajja, b’opportunitajiet, sfidi u bżonnijiet differenti. U f’dan l-istadju, l-aktar ħaġa importanti hija d-dinjita’.
Dinjita’ tfisser li anzjan ikun jista’ jgħix b’mod indipendenti kemm jista’ jkun. Ifisser li jkollu aċċess għal servizzi tas-saħħa tajbin, trasport li jista’ jafda fih, ambjent sigur u d-dritt li jieħu d-deċiżjonijiet dwar ħajtu. Ifisser ukoll li ma nħalluhx waħdu.
Is-solitudni fost l-anzjani hija waħda mill-isfidi l-aktar moħbija tas-soċjeta’ moderna. Persuna tista’ tkun imdawra bin-nies u xorta tħossha waħedha. Xi anzjani jgħixu waħedhom. Uliedhom ikunu xogħol, għandhom il-familji tagħhom u jgħixu ħajja mimlija. Mhux dejjem ikun hemm intenzjoni ħażina. Kultant il-ħajja sempliċement issir wisq mgħaġġla.
Imma għal min ikun waħdu, ġurnata tista’ tkun twila ħafna. Għalhekk għandna bżonn komunitajiet li ma jħallux lill-anzjani barra. Ċentri għall-anzjani, attivitajiet kulturali u sportivi, organizzazzjonijiet volontarji, parroċċi u inizjattivi lokali kollha jistgħu jagħmlu differenza kbira. Xi kultant l-aktar għajnuna importanti ma tkunx xi ħaġa għalja. Tkun telefonata. Żjara. Kafe’ flimkien. Konverżazzjoni.
Għandna wkoll sfida oħra: id-diġitalizzazzjoni tas-soċjeta’. Illum ħafna servizzi jsiru online. Appuntament, formola, pagament, informazzjoni, servizz bankarju. Għal ħafna minna dan huwa konvenjenti. Għal xi anzjani, iżda, jista’ jkun ostaklu.
Ma nistgħux nibnu soċjeta’ fejn min ma jafx juża smartphone jew kompjuter jispiċċa eskluż. It-teknoloġija għandha sservi lill-bniedem, mhux teskludih. Għalhekk għandna nkomplu noffru alternattivi umani u aċċessibbli. U għandna ninvestu aktar fl-edukazzjoni diġitali tal-anzjani, mhux biex inġegħluhom jadattaw għal kull bidla, imma biex nagħtuhom l-għodda biex jibqgħu indipendenti.
Imbagħad hemm il-kwistjoni tal-kura. Meta anzjan jasal fi stadju fejn għandu bżonn l-għajnuna, is-sistema għandha tkun hemm biex tagħtih l-aqwa kura possibbli. Imma l-kura tal-anzjani ma għandhiex tkun biss kwistjoni ta’ sodda, ikel u mediċina. Kura tajba tfisser ambjent li fih il-persuna tkun magħrufa b’isimha, mismugħa u rispettata. Tfisser ħaddiema mħarrġa u apprezzati. Tfisser li l-familji jkunu parti mill-proċess u li l-anzjan jibqa’ ċittadin b’drittijiet sħaħ.
Għandna wkoll napprezzaw aktar il-kontribut tal-anzjani fil-ħajja tal-familja. F’ħafna familji Maltin, in-nanniet għadhom pilastru importanti. Jgħinu fit-trobbija tat-tfal, jagħtu pariri, jgħinu lil uliedhom u jżommu tradizzjonijiet ħajjin.
Imma dan il-kontribut spiss ma jidhirx fl-istatistika ekonomika. Mhux kull kontribuzzjoni titkejjel bil-paga. L-għarfien ta’ nannu li jgħaddi lil neputih. Ir-riċetta li tgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra. L-istorja tal-familja. Il-valuri. Il-memorji ta’ pajjiż li nbidel.
Dawn huma parti mill-wirt tagħna. Għalhekk irridu noħolqu aktar opportunitajiet biex il-ġenerazzjonijiet jiltaqgħu u jitgħallmu minn xulxin. L-anzjani jistgħu jgħallmu liż-żgħażagħ, iżda ż-żgħażagħ jistgħu jgħallmu wkoll lill-anzjani. Meta ż-żewġ ġenerazzjonijiet jiltaqgħu, is-soċjeta’ kollha tkun aktar b’saħħitha.
Għax il-mod kif nittrattaw lill-anzjani jgħid ħafna dwar min aħna. Jekk inqisuhom biss bħala piż fuq il-finanzi pubbliċi, inkunu qed nagħmlu żball kbir. Kull anzjan huwa persuna li għandha storja. U dik l-istorja hija parti mill-istorja tagħna.
Irridu Malta fejn persuna ma tibżax tixjieħ. Malta fejn anzjan jista’ jgħix b’dinjita’, jibqa’ attiv u jkollu postu fil-komunita’. Malta fejn il-familji jingħataw l-għajnuna biex jieħdu ħsieb lill-ġenituri u n-nanniet tagħhom mingħajr ma jkollhom jagħżlu bejn ix-xogħol u l-familja. Malta fejn is-servizzi pubbliċi jkunu mfassla madwar il-persuna, mhux madwar il-burokrazija. U fuq kollox, Malta fejn ma ninsewx li lkoll nistgħu naslu f’dak l-istadju tal-ħajja.
Illum nitkellmu dwar l-anzjani bħala “huma”. Għada nkunu aħna. Għalhekk l-anzjani mhumiex problema li rridu nsolvu. Huma ġenerazzjoni li rridu nirrispettaw. U l-aħjar mod kif nuru dan ir-rispett mhuwiex biss billi nagħtuhom aktar snin ta’ ħajja. Huwa billi niżguraw li dawk is-snin ikunu snin ta’ dinjita’, kumpanija, sigurta’, rispett u skop.
Għax soċjeta’ tassew b’saħħitha mhijiex dik li tħares biss lejn il-futur. Hija dik li ma tinsiex lil dawk li għenu jibnu l-preżent.