Meta l-Kriżijiet tad-Dinja Jaslu fid-Djar Maltin

Minn Osservatur Politiku

Il-gwerer, l-instabbilta’ ekonomika, iż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija u t-tensjonijiet soċjali m’għadhomx kwistjonijiet li jikkonċernaw biss lill-gvernijiet u lill-istituzzjonijiet internazzjonali. Il-konsegwenzi tagħhom qed jinħassu fid-djar, fuq il-postijiet tax-xogħol u fost in-negozji f’Malta. Dak li jiġri eluf ta’ kilometri ’l bogħod jista’ jispiċċa jaffettwa l-kontijiet ta’ familja Maltija, l-ispejjeż ta’ ħanut żgħir jew il-kapaċita’ ta’ kumpanija li tkompli tinvesti u toħloq l-impjiegi.
F’dinja interdipendenti, Malta ma tistax tinjora dak li qed jiġri madwarha. Il-gwerer ifixklu l-kummerċ, joħolqu inċertezza fis-swieq u jistgħu jżidu l-ispejjeż tat-trasport u tal-enerġija. Meta dawn l-ispejjeż jogħlew, l-effett ma jieqafx mal-importatur jew mal-produttur. Bil-mod il-mod jgħaddi għand in-negozjant, il-ħaddiem u l-konsumatur. U għalhekk hija l-familja li trid tara kif se tlaħħaq ma’ dak li għandha bżonn bi dħul li mhux dejjem jiżdied bl-istess ritmu.
Għalhekk, meta nitkellmu dwar l-instabbilta’ internazzjonali, irridu nifhmu li qed nitkellmu wkoll dwar il-ħajja ta’ kuljum tal-poplu Malti. Mhux biżżejjed li ngħidu li dawn huma problemi globali li ma nistgħux nikkontrollaw. Għalkemm Malta ma tistax twaqqaf gwerra jew tiddetermina l-prezzijiet internazzjonali tal-enerġija, tista’ tagħżel kif tħejji ruħha għal dawn l-isfidi u kif tipproteġi lill-familji u lin-negozji tagħhom mill-agħar konsegwenzi.
L-ewwel sfida hija dik tal-għoli tal-ħajja. Meta jogħlew l-ispejjeż tal-enerġija, l-effetti jinħassu f’ħafna oqsma: mit-trasport u l-produzzjoni sal-ħażna u d-distribuzzjoni tal-prodotti. In-negozji jkollhom jiddeċiedu jekk jassorbux dawn l-ispejjeż, inaqqsux il-marġni tal-profitt jew jgħaddux parti miż-żieda lill-konsumatur. Għall-familji, kull żieda fil-prezzijiet tfisser inqas flus disponibbli għal affarijiet oħra, bħall-edukazzjoni tat-tfal, il-ħin liberu u t-tfaddil għall-futur.
Il-problema hija aktar serja għal dawk li diġa’ qed isibuha diffiċli biex ilaħħqu mal-ispejjeż ta’ kuljum. Familja tista’ ma tħossx żieda waħda bħala piż kbir, iżda meta jiżdiedu flimkien il-prezzijiet tal-ikel, it-trasport, is-servizzi u l-bżonnijiet tad-dar, l-effett ikun sostanzjali. Għalhekk, il-politika ekonomika ma tistax tħares biss lejn iċ-ċifri ġenerali tat-tkabbir. Trid tħares ukoll lejn kemm il-familji jistgħu jgħixu b’dinjita’ u kemm għandhom sigurta’ quddiem sitwazzjonijiet li ma jkunux stennew.
Il-Gvern għandu responsabbilta’ li jnaqqas kemm jista’ jkun dan il-piż, iżda jrid jagħmel dan b’viżjoni fit-tul. L-għajnuna diretta u l-miżuri biex jiġu stabbilizzati l-prezzijiet jistgħu jkunu meħtieġa meta l-familji u n-negozji jkunu taħt pressjoni. Madankollu, dawn għandhom ikunu parti minn pjan li jnaqqas il-vulnerabbilta’ tal-pajjiż, mhux sostitut għalih. Ma nistgħux nistennew li kull kriżi internazzjonali tissolva billi l-Gvern joħroġ aktar flus, mingħajr ma nistaqsu minn fejn se jiġu dawn il-flus u kemm jista’ jdum dan il-mudell.
L-istess jgħodd għall-enerġija. Huwa importanti li l-familji u n-negozji jkunu protetti minn xokkijiet kbar fil-prezzijiet, iżda rridu naħdmu biex Malta tkun inqas esposta għalihom. Dan jeħtieġ investiment f’sorsi ta’ enerġija aktar nodfa, effiċjenza enerġetika, infrastruttura moderna u ppjanar serju. Kull titjib li jnaqqas il-ħela u d-dipendenza fuq sorsi esterni jgħin mhux biss lill-ambjent, iżda wkoll lill-kompetittivita’ tan-negozji u lis-sigurta’ ekonomika tal-familji.
Ma nistgħux ninsew lin-negozji, speċjalment lill-intrapriżi żgħar u medji li jiffurmaw parti importanti mill-ekonomija tagħna. Dawn m’għandhomx dejjem il-kapaċita’ finanzjarja ta’ kumpaniji kbar biex jassorbu żidiet f’daqqa fl-ispejjeż. Jekk il-marġni tagħhom jonqos, jistgħu jispiċċaw inaqqsu l-investiment, jipposponu l-impjiegi jew jgħollu l-prezzijiet. F’każijiet agħar, xi wħud jistgħu jsibuha diffiċli biex ikomplu joperaw.
Għalhekk, l-appoġġ lin-negozji għandu jmur lil hinn minn miżuri temporanji. Għandna bżonn politika li tgħinhom isiru aktar effiċjenti, jinvestu fit-teknoloġija, itejbu l-ħiliet tal-ħaddiema u jiddiversifikaw is-swieq tagħhom. Ekonomija li tiddependi fuq numru limitat ta’ setturi jew fuq mudell li jeħtieġ dejjem aktar riżorsi biex jikber, tkun aktar vulnerabbli meta jinbidlu ċ-ċirkostanzi internazzjonali. Ekonomija aktar produttiva u diversifikata jkollha aktar kapaċita’ li tiflaħ għal xokkijiet bħal dawn.
Iżda hemm ukoll dimensjoni soċjali li ma nistgħux ninjoraw. Meta n-nies iħossu li l-ispejjeż qed jiżdiedu, li l-opportunitajiet qed jonqsu u li l-futur sar aktar inċert, tikber il-frustrazzjoni. Jekk ma jkunx hemm fiduċja li l-piżijiet qed jitqassmu b’mod ġust, din il-frustrazzjoni tista’ tkompli żżid it-tensjonijiet fis-soċjeta’. Il-koeżjoni soċjali ma tinżammx biss permezz ta’ stqarrijiet jew wegħdiet. Tinbena meta n-nies iħossu li l-istituzzjonijiet qed jisimgħuhom, li d-deċiżjonijiet huma ġusti u li ħadd ma jitħalla waħdu quddiem id-diffikultajiet.
F’mumenti bħal dawn, il-politika għandha turi serjeta’, trasparenza u sens ta’ responsabbilta’. Il-Gvern għandu jispjega r-riskji li qed jiffaċċja l-pajjiż, il-miżuri li qed jieħu u kif se jkejjel jekk dawn humiex qed jaħdmu. Għandu wkoll jevita li joħloq sens falz ta’ sigurta’, bħallikieku Malta tista’ tibqa’ immuni minn kull kriżi internazzjonali. Il-preparazzjoni mhijiex sinjal ta’ pessimiżmu; hija sinjal ta’ tmexxija responsabbli.
L-Oppożizzjoni għandha rwol importanti biex tressaq soluzzjonijiet, teżamina d-deċiżjonijiet tal-Gvern u tinsisti li l-għajnuna tasal għand min verament għandu bżonnha. Iżda fuq kollox, irridu naħdmu għal mudell ekonomiku li jagħti lill-pajjiż aktar reżiljenza u lill-poplu aktar sigurta’.
Ma nistgħux nagħżlu x’jiġri fid-dinja, iżda nistgħu nagħżlu kemm inkunu ppreparati. Il-familji Maltin u n-negozji tagħna ma għandhomx għalfejn iħallsu prezz ogħla minħabba nuqqas ta’ ppjanar jew deċiżjonijiet li jħarsu biss lejn il-preżent. F’dinja mimlija inċertezza, l-akbar responsabbilta’ tal-politika hija li tibni pajjiż li kapaċi jiflaħ għall-maltemp, jipproteġi lin-nies tiegħu u joffrilhom tama konkreta għall-futur.