Il-Baġit 2027: Il-Ħaddiema Barranin Jistħoqqilhom Ġustizzja, Mhux Piżijiet Inġusti

Minn Osservatur Politiku

Baġit ma għandux jitkejjel biss minn kemm jagħti flus lura lill-familji jew minn kemm iħabbar miżuri ekonomiċi. Għandu jitkejjel ukoll mill-valuri li jirrifletti, mill-ġustizzja li jħaddan u mill-mod kif jittratta lil dawk li jgħinu biex pajjiżna jaħdem. Għalhekk, il-miżuri tal-Baġit 2027 li jolqtu liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, magħrufa bħala third-country nationals, iqajmu mistoqsijiet serji dwar it-tip ta’ soċjeta’ li rridu nibnu.
Il-kritika li dawn il-miżuri jirriskjaw li jwasslu għal pajjiż li jissepara lin-nies skont in-nazzjonalita’ mhijiex waħda li għandha tiġi mwarrba b’sempliċi stqarrija. Hija twissija li għandha ġġegħelna nirriflettu. Malta ma tistax tiddependi fuq il-ħaddiema barranin biex iżżomm l-ekonomija miexja, u mbagħad tittrattahom bħala piż meta jasal il-mument li jiġu diskussi d-drittijiet, l-obbligi u l-ispejjeż tagħhom.
Dan ma jfissirx li l-Gvern ma għandux dritt jirregola s-suq tax-xogħol jew jara li s-sistema tal-permessi tkun effiċjenti. Kull pajjiż għandu d-dritt jistabbilixxi regoli dwar l-immigrazzjoni, il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-ħtiġijiet ekonomiċi tiegħu. Iżda dawn ir-regoli għandhom ikunu ġusti, proporzjonati u trasparenti. Ma jistgħux isiru għodda li biha kategorija ta’ ħaddiema tispiċċa ġġorr piżijiet akbar sempliċement għax għandha inqas saħħa politika biex tiddefendi ruħha.
Il-ħaddiema minn pajjiżi terzi mhumiex sempliċement numri fi statistika jew ismijiet fuq permess tax-xogħol. Huma nies li jaħdmu f’lukandi, ristoranti, fabbriki, servizzi ta’ kura, kostruzzjoni u f’ħafna oqsma oħra tal-ekonomija. Huma jikkontribwixxu għall-produzzjoni, għall-konsum u għad-dħul li tiġġenera l-attivita’ ekonomika. F’ħafna każijiet, huma jimlew postijiet tax-xogħol li għalihom l-impjegaturi ma jsibux biżżejjed ħaddiema fis-suq lokali.
Ma jkunx ġust li ninsew dan il-kontribut meta nfasslu l-politika pubblika. Jekk il-ħaddiema barranin huma meħtieġa biex in-negozji joperaw u s-servizzi jibqgħu jingħataw, allura għandhom jiġu ttrattati b’dinjita’ u b’rispett. Id-drittijiet tagħhom ma jistgħux jiddependu fuq kemm għandhom vuċi fil-politika jew fuq kemm jistgħu jinfluwenzaw deċiżjonijiet li jolqtuhom direttament.
Fl-istess ħin, irridu nkunu onesti dwar il-problemi li qed tiffaċċja Malta. It-tkabbir rapidu tal-popolazzjoni joħloq pressjoni fuq it-toroq, l-akkomodazzjoni, is-servizzi tas-saħħa, l-edukazzjoni u l-infrastruttura. Dawn il-problemi ma jistgħux jiġu injorati, u lanqas ma jagħmel sens li kull min iqajjem tħassib dwar il-kapaċita’ tal-pajjiż jiġi akkużat li hu kontra l-ħaddiema barranin.
Il-mistoqsija vera hija jekk il-Gvern għandux strateġija koerenti biex jindirizza dawn l-isfidi. Għal snin twal, Malta bbażat parti sostanzjali mit-tkabbir ekonomiku tagħha fuq iż-żieda fil-ħaddiema u fil-popolazzjoni. Dan wassal għal aktar attivita’ ekonomika, iżda ġab miegħu wkoll pressjonijiet li ma jistgħux jibqgħu jiġu ttrattati bħala konsegwenzi inevitabbli.
Ma nistgħux nibqgħu nżidu l-ħaddiema mingħajr ma nistaqsu jekk kull settur hux qed joħloq biżżejjed valur, jekk in-negozji humiex qed jinvestu fit-teknoloġija u jekk il-produttivita’ hix qed titjieb. Jekk il-mudell ekonomiku tagħna jeħtieġ dejjem aktar nies biex jikseb l-istess riżultat, irridu niddiskutu jekk hux sostenibbli. Iżda dik hija responsabbilta’ tal-politika ekonomika, mhux raġuni biex il-ħaddiema li diġa’ qegħdin f’pajjiżna jiġu ttrattati b’mod inġust.
Hawnhekk tidħol il-ħtieġa li l-Gvern jispjega b’mod ċar ir-raġunijiet wara kull miżura li tintroduċi spejjeż jew kundizzjonijiet ġodda għall-ħaddiema barranin u għall-impjegaturi tagħhom. Jekk l-għan huwa li jiġu indirizzati abbużi, għandu jispjega kif dawn il-miżuri se jwaqqfuhom. Jekk l-għan huwa li titjieb il-kwalita’ tal-impjieg, għandu juri kif se jiżgura kundizzjonijiet aħjar. U jekk l-għan huwa li jitnaqqas it-tkabbir mhux ikkontrollat tal-popolazzjoni, għandu jippreżenta politika ċara li tindirizza l-ħtiġijiet reali tal-ekonomija.
Ma jistax ikun li l-Gvern jippreżenta miżuri li jaffettwaw il-ħaddiema barranin mingħajr ma jispjega l-impatt tagħhom fuq in-negozji, fuq l-ispejjeż tal-produzzjoni u fuq il-konsumaturi. Jekk spejjeż ġodda jiġu mgħoddija lill-impjegaturi, dawn jistgħu jispiċċaw jgħollu l-prezzijiet jew inaqqsu l-investiment. Jekk il-ħaddiema jiġu mġiegħla jiffaċċjaw aktar inċertezza, dan jista’ jżid il-vulnerabbilta’ tagħhom u joħloq kundizzjonijiet li fihom l-abbuż isir aktar faċli.
Għalhekk, il-politika għandha tfittex bilanċ bejn il-ħtiġijiet ekonomiċi, il-kapaċita’ tal-pajjiż u d-drittijiet tal-individwu. Ir-regoli għandhom japplikaw b’mod ġust, u l-ħaddiema kollha għandhom ikunu protetti kontra l-isfruttament, irrispettivament min-nazzjonalita’ tagħhom. Għandna bżonn infurzar effettiv kontra min jikser il-liġi, proċeduri ċari għall-permessi tax-xogħol u mekkaniżmi li jippermettu lill-ħaddiema jirrapportaw abbużi mingħajr biża’ ta’ ritaljazzjoni.
Il-Gvern għandu wkoll jara li min iħaddem ikun jaf x’inhuma l-obbligi tiegħu u li dawn jiġu infurzati. Ma jagħmilx sens li n-negozji li jimxu mar-regoli jitħallew jikkompetu kontra oħrajn li jiksbu vantaġġ billi jnaqqsu mill-kundizzjonijiet tal-ħaddiema. Il-ġustizzja soċjali u l-kompetizzjoni ġusta għandhom imorru id f’id.
Nemmen li Malta għandha bżonn politika tal-migrazzjoni u tax-xogħol li tkun serja, umana u sostenibbli. Għandna nindirizzaw il-problemi tal-popolazzjoni u l-pressjoni fuq is-servizzi pubbliċi, iżda mingħajr ma noħolqu kategoriji ta’ nies li d-drittijiet tagħhom jingħataw inqas importanza. Għandna nsaħħu l-ekonomija billi ninvestu fil-produttivita’, fil-ħiliet u fl-innovazzjoni, mhux billi nibqgħu niddependu fuq mudell li jeħtieġ aktar u aktar ħaddiema mingħajr pjan ċar għall-futur.
Il-mod kif nittrattaw lill-ħaddiema barranin jgħid ħafna dwar min aħna bħala pajjiż. Malta għandha tkun pajjiż li fih il-liġi tiġi rispettata, il-kontribut jiġi rikonoxxut u d-drittijiet jiġu mħarsa. Il-ħaddiema barranin ma għandhomx ikunu inviżibbli meta jkunu qed jgħinu biex tinħoloq il-ġid, u lanqas ma għandhom isiru mira faċli meta l-politika jkollha bżonn twieġeb għal problemi li ilhom jinġemgħu.
Il-Baġit 2027 għandu jkun opportunita’ biex nibnu ekonomija aktar ġusta u sostenibbli, mhux biex inżidu l-firda bejn in-nies. Il-mira tagħna għandha tkun pajjiż li jirregola b’serjeta’, jippjana b’responsabbilta’ u jittratta lil kull min jgħix u jaħdem fih b’dinjita’. Għax ekonomija ma titkejjilx biss mill-ġid li tipproduċi, iżda wkoll mill-ġustizzja li turi u mill-opportunitajiet li toffri lil kull min jikkontribwixxi għaliha.