Is-sussidji għandhom jibqgħu, iżda x’inhu l-pjan għall-futur?

Minn Osservatur Politiku

Is-sussidji fuq l-enerġija saru parti importanti mill-ħajja ekonomika ta’ Malta. Dawn jgħinu biex il-familji jħallsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma mingħajr ma jkollhom iġorru direttament il-piż kollu taż-żidiet fil-prezzijiet internazzjonali. Jgħinu wkoll lin-negozji jżommu l-ispejjeż tagħhom taħt kontroll u jipproteġu l-kompetittivita’ tagħhom. Għal ħafna nies, dawn is-sussidji mhumiex sempliċement miżura ekonomika, iżda appoġġ konkret f’ħajja li saret dejjem aktar għalja.
Għalhekk, id-diskussjoni dwar is-sussidji ma għandhiex tibda mill-mistoqsija jekk għandhomx jitneħħew għada. Għandha tibda minn mistoqsija oħra, ferm aktar importanti: x’se jiġri jekk il-kundizzjonijiet internazzjonali jibqgħu diffiċli għat-tliet snin li ġejjin? U jekk l-ispiża biex jinżammu dawn is-sussidji tibqa’ għolja, il-Gvern għandu pjan ċar biex Malta tkun tista’ tkompli tipproteġi lill-familji mingħajr ma tpoġġi l-finanzi pubbliċi taħt pressjoni dejjem akbar?
Din hija waħda mill-mistoqsijiet ewlenin li l-Baġit 2027 għandu jwieġeb.
Il-Gvern għandu raġun jipproteġi lill-poplu minn xokkijiet internazzjonali li ma jistax jikkontrolla. Il-prezzijiet tal-enerġija jistgħu jiżdiedu minħabba kunflitti, tensjonijiet ġeopolitiċi, problemi fil-provvista jew bidliet fis-swieq internazzjonali. F’ċirkostanzi bħal dawn, is-sussidji jistgħu jagħtu stabbilta’ lill-familji u lin-negozji. Iżda l-fatt li miżura hija utli llum ma jfissirx li nistgħu ninjoraw kemm se tkun sostenibbli jekk ikollna nkomplu niffinanzjawha għal żmien twil.
L-ispiża tas-sussidji tal-enerġija laħqet ammonti sostanzjali f’dawn l-aħħar snin. Intqal li ntefqu madwar €1.35 biljun fuqhom fuq perjodu ta’ ħames snin, filwaqt li għall-2027 qed tissemma spiża li tista’ tilħaq madwar €400 miljun. Dawn huma riżorsi pubbliċi kbar, u għalhekk il-pajjiż għandu dritt ikun jaf x’qed jinkiseb bihom u x’inhi l-istrateġija għall-futur.
Il-kwistjoni mhijiex jekk għandniex nonfqu biex nipproteġu lin-nies. Il-kwistjoni hija jekk din l-ispiża hix qed tkun akkumpanjata minn politika li gradwalment tnaqqas il-ħtieġa tagħha.
Jekk wara tliet snin oħra l-prezzijiet internazzjonali jibqgħu għoljin, x’se jagħmel il-Gvern? Se jkompli jiffinanzja s-sussidji bl-istess mod, anki jekk dan ifisser li jkollu jnaqqas investimenti oħra? Se jissellef aktar biex ikopri l-ispiża? Se jkun kostrett jerġa’ jikkunsidra l-prijoritajiet tiegħu? Jew se jkollu jasal għal deċiżjonijiet diffiċli li seta’ beda jħejji għalihom minn qabel?
Dawn mhumiex mistoqsijiet teoretiċi. Huma mistoqsijiet dwar ir-responsabbilta’ finanzjarja u l-kapaċita’ tal-Gvern li jippjana lil hinn mis-sena li jmiss.
Pjan serju ma jfissirx li wieħed ibassar eżattament x’se jiġri fis-swieq internazzjonali. Ħadd ma jista’ jiggarantixxi li l-prezzijiet se jonqsu jew li mhux se jkun hemm kriżi oħra. Pjan serju jfisser li l-Gvern jipprepara għal diversi xenarji, inkluż dak fejn il-kundizzjonijiet jibqgħu ħżiena għal aktar żmien milli jkun mistenni.
Għandu jkun hemm valutazzjoni ċara ta’ kemm jistgħu jiswew is-sussidji jekk il-prezzijiet jibqgħu għoljin, kif din l-ispiża taffettwa d-defiċit u d-dejn pubbliku, u liema miżuri jistgħu jnaqqsu r-riskju mingħajr ma jitfgħu piż sproporzjonat fuq dawk l-aktar vulnerabbli.
Fl-istess waqt, Malta għandha taħdem biex tnaqqas id-dipendenza tagħha fuq dawn l-għajnuniet. Investiment fl-enerġija rinnovabbli, sistemi aktar effiċjenti, ħażna tal-enerġija u infrastruttura moderna jista’ jgħin biex jitnaqqsu r-riskji marbuta mal-prezzijiet internazzjonali. Dan ma jsirx mil-lum għal għada, iżda proprju għalhekk jeħtieġ li l-pjan jibda llum.
Kull ewro investit biex jitnaqqas il-konsum bla bżonn tal-enerġija jew biex tiżdied il-kapaċita’ ta’ produzzjoni nadifa jista’ jgħin biex fil-futur il-pajjiż ikollu bżonn inqas appoġġ finanzjarju. L-għan għandu jkun li l-familji jibqgħu protetti, iżda li din il-protezzjoni ma tiddependix dejjem fuq nefqa pubblika enormi.
Hemm ukoll kwistjoni ta’ ġustizzja. Is-sussidji ġenerali jistgħu jkunu importanti biex tinżamm l-istabbilta’, iżda mhux dejjem ifissru li l-għajnuna kollha tasal bl-istess mod għand min għandu l-akbar bżonn. Għalhekk, il-Gvern għandu jeżamina kif jista’ jżomm protezzjoni wiesgħa filwaqt li jiżgura li l-familji vulnerabbli ma jispiċċawx mingħajr appoġġ jekk ikun hemm bżonn li jinbidlu xi miżuri.
Dan għandu jsir b’attenzjoni, b’konsultazzjoni u b’ċarezza. Ma jkunx responsabbli li l-Gvern jagħti l-impressjoni li s-sussidji jistgħu jibqgħu l-istess għal dejjem mingħajr ma jispjega l-ispiża tagħhom. Lanqas ma jkun ġust li l-familji jitħallew jiffaċċjaw żidiet f’daqqa mingħajr preparazzjoni jew alternattivi.
Il-Baġit 2027 għandu għalhekk jippreżenta strateġija li tħares lil hinn mis-sena finanzjarja li jmiss. Għandu jispjega x’se jsir jekk il-prezzijiet jonqsu, x’se jsir jekk jibqgħu għoljin u x’se jsir jekk jerġgħu jogħlew. Għandu juri wkoll kif l-investiment fl-enerġija jista’ jnaqqas gradwalment ir-riskju li kull kriżi internazzjonali tinbidel fi problema finanzjarja għall-Gvern.
Il-kejl ta’ politika tajba mhuwiex biss kemm tista’ tipproteġi lin-nies illum, iżda kemm tipprepara lill-pajjiż biex ikompli jipproteġihom għada.
Is-sussidji għandhom ikunu parti minn politika ekonomika responsabbli, mhux sostitut għaliha. Għax il-familji għandhom bżonn l-għajnuna llum, iżda għandhom bżonn ukoll il-garanzija li din l-għajnuna ma ssirx insostenibbli għada.
Il-mistoqsija għalhekk mhijiex jekk irridux inżommu s-sussidji. Hija jekk għandniex pjan għal ħajja fejn Malta ma tkunx dipendenti fuqhom bl-istess mod għal dejjem.
Il-Baġit 2027 għandu jagħti tweġiba ċara. Għax pajjiż responsabbli ma jippjanax biss għal meta l-affarijiet imorru tajjeb. Jippjana wkoll għal meta jibqgħu sejrin ħażin.