Budget 2027: €400 miljun f’sussidji tal-enerġija nistgħu ngħaddu mingħajrhom?

Minn Osservatur Politiku

Il-preżentazzjoni tad-Dokument ta’ Qabel il-Budget 2027 mill-Ministru għall-Finanzi Clyde Caruana fetħet diskussjoni li Malta ma tistax tibqa’ tipposponi: kemm jistgħu jdumu s-sussidji fuq l-enerġija u x’inhu l-pjan biex pajjiżna ma jibqax jiddependi fuqhom?

Il-Ministru qal b’mod ċar li l-Gvern se jkompli jħares lill-familji u lin-negozji mill-prezzijiet għoljin tal-enerġija. Għas-sena 2027, is-sussidji fuq l-enerġija u l-ikel huma mistennija jkunu qrib l-€400 miljun. Din mhijiex somma żgħira. Hija nefqa li trid tiġi ffinanzjata mill-fondi pubbliċi, jiġifieri mill-istess riżorsi li l-Gvern għandu juża għall-isptarijiet, l-iskejjel, it-toroq, it-trasport, l-infrastruttura u investimenti oħra.

Ma hemmx dubju li s-sussidju jagħti protezzjoni immedjata. Meta l-prezzijiet internazzjonali tal-enerġija jogħlew, familja Maltija ma tarax iż-żieda kollha fil-kont tagħha. L-istess jgħodd għan-negozji. Din il-protezzjoni tista’ tgħin biex tiġi kkontrollata l-inflazzjoni u biex ma jinħoloqx xokk immedjat fuq il-familji u l-ekonomija.

Imma l-mistoqsija mhijiex jekk is-sussidju jgħinx. Naturalment jgħin. Il-mistoqsija vera hija jekk dan il-mudell jistax jibqa’ sostenibbli għal ħafna snin oħra.

Fl-aħħar ħames snin, skont il-Ministeru għall-Finanzi, il-Gvern nefaq €1.35 biljun f’sussidji fuq l-enerġija. Fl-2026, in-nefqa mistennija titla’ għal €391.7 miljun, wara li kienet €188.1 miljun fl-2025. Għall-2027, it-tbassir huwa għal madwar €400 miljun oħra.

Dawn iċ-ċifri għandhom iġiegħluna nieqfu u naħsbu.

Jekk il-prezzijiet internazzjonali jibqgħu għoljin, il-kont għall-Gvern jibqa’ għoli wkoll. Jekk il-prezzijiet jonqsu, in-nefqa tista’ tonqos, iżda l-problema strutturali ma tkunx sparixxiet. Għax pajjiż ma jistax jibni l-politika tal-enerġija tiegħu fuq il-preżunzjoni li s-suq internazzjonali dejjem se jkun favorevoli.

Il-Ministru nnifsu qal li s-sussidji huma meħtieġa biex Malta tibqa’ protetta mill-volatilità internazzjonali. Dan huwa argument li jifhem il-problema. Imma proprju għalhekk irridu nistaqsu x’inhi s-soluzzjoni fit-tul.

Is-sussidju huwa mekkaniżmu biex jassorbi l-ispiża. Mhuwiex, waħdu, strateġija biex titnaqqas l-ispiża.
Din hija differenza fundamentali.

Jekk pajjiż ikompli jħallas mijiet ta’ miljuni biex iżomm prezz baxx, iżda ma jnaqqasx id-dipendenza tiegħu fuq fatturi esterni, il-problema tibqa’ teżisti. Il-Gvern ikun qed jixtri ħin, mhux bilfors isolvi l-problema.

Għalhekk huwa pożittiv li fid-dokument ta’ qabel il-Budget hemm ukoll referenza għal €75 miljun ta’ investiment fl-infrastruttura tal-enerġija. Investiment f’infrastruttura aktar b’saħħitha jista’ jgħin lil Malta tkun aktar reżiljenti u tnaqqas ir-riskji fil-futur.

Imma rridu mmorru lil hinn.

Irridu nkunu nafu x’inhu l-pjan dwar l-interconnector, l-enerġija rinnovabbli, il-ħażna tal-enerġija, l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-modernizzazzjoni tas-sistema. Irridu nkunu nafu kif se nnaqqsu l-vulnerabbiltà tagħna għall-prezzijiet internazzjonali u kif se niżguraw li l-familji jkollhom kontijiet raġonevoli anke meta s-sussidju jonqos.

Għax is-sussidju ma jistax ikun il-pjan.

Jista’ jkun parti mill-pjan. Jista’ jkun meħtieġ fi żmien ta’ kriżi. Jista’ jkun strument biex jipproteġi lill-familji meta jkun hemm xokk internazzjonali. Imma għandu jkun akkumpanjat minn strateġija li gradwalment tagħmel lil Malta inqas dipendenti fuq il-ħtieġa li tħallas il-kont minflok il-konsumatur.

Hemm ukoll il-kwistjoni tal-ġustizzja.

Meta l-Istat jissussidja l-prezz tal-enerġija għal kulħadd, parti mill-benefiċċju tmur għand familji li għandhom bżonn l-għajnuna, iżda parti tmur ukoll għand dawk li għandhom kapaċità akbar li jħallsu. Għalhekk għandha ssir diskussjoni serja dwar jekk fil-futur is-sostenn għandux ikun aktar immirat lejn dawk li verament għandhom bżonnu.

Dan ma jfissirx li familji vulnerabbli għandhom jitħallew waħedhom. Għall-kuntrarju. Jekk xi darba Malta tibda tbiddel il-mudell tas-sussidji, il-prijorità għandha tkun li dawk l-aktar esposti għall-għoli tal-ħajja jibqgħu protetti.
Imma l-protezzjoni ma tfissirx li kull sena l-Istat għandu jassorbi l-istess spiża mingħajr limitu.

Il-finanzi pubbliċi għandhom limiti. Anke jekk id-dejn ta’ Malta jibqa’ taħt il-limiti Ewropej u d-defiċit ikun taħt it-3 fil-mija, kull euro li jintefaq fuq sussidju huwa euro li ma jistax jintuża għal skop ieħor. Il-fatt li nistgħu nħallsu xi ħaġa llum ma jfissirx li għandna nevitaw milli nistaqsu jekk hijiex l-aħjar użu tal-flus pubbliċi. Il-Gvern stess qed jipproġetta defiċit ta’ 2.8 fil-mija tal-PDG għall-2026.

Din hija l-vera diskussjoni li għandha sseħħ qabel il-Budget.
Ma għandniex nargumentaw jekk irridux nipproteġu lill-familji. Naturalment irridu. Irridu nargumentaw dwar kif nagħmlu din il-protezzjoni sostenibbli.

Malta għandha bżonn enerġija sigura, affordabbli u sostenibbli. Għandha bżonn infrastruttura li tiflaħ għall-kriżijiet. Għandha bżonn investiment li jnaqqas il-konsum bla bżonn u jżid l-effiċjenza. U għandha bżonn pjan li ma jkunx jiddependi fuq kemm jista’ jiflaħ iħallas it-Teżor.

Il-Ministru għall-Finanzi qal li mingħajr is-sussidji jista’ jkun hemm riperkussjonijiet serji fuq l-ekonomija u l-impjiegi. Dak it-tħassib għandu jittieħed bis-serjetà. Imma għandu jwassalna wkoll għal mistoqsija oħra: jekk it-tneħħija tas-sussidji f’daqqa hija perikoluża, x’se nagħmlu biex ma jkollniex għalfejn inneħħuhom f’daqqa?

Din hija l-essenza ta’ ppjanar fit-tul.

Gvern responsabbli ma għandux jistenna li tinqala’ kriżi biex jibda jaħseb dwar is-soluzzjoni. Għandu juża ż-żmien tal-istabbiltà biex jinvesti, jirriforma u jibni sistema aktar reżiljenti.

Is-sussidji tal-enerġija jistgħu jkunu meħtieġa llum. Iżda l-mistoqsija għall-pajjiż hija jekk għandhomx ikunu meħtieġa bl-istess mod għada.

Il-Budget 2027 għandu għalhekk jagħti risposta mhux biss għal kemm se nonfqu fuq is-sussidji, iżda għal kemm se ninvestu biex xi darba jkollna bżonnhom inqas.

Għax l-għan m’għandux ikun biss li nżommu l-prezz baxx illum. L-għan għandu jkun li nibnu sistema li tagħmel dan il-prezz sostenibbli għada.

Dak huwa l-kejl veru ta’ politika tal-enerġija responsabbli: mhux kemm idum is-sussidju, iżda kemm idum sakemm Malta ma tibqax teħtieġu bl-istess mod.