L-Istħarriġ fuq l-Użu tat-Trasport Pubbliku: 78% Jiddependu fuq il-Karozza

Minn Osservatur Politiku

Ir-riżultati ta’ stħarriġ riċenti dwar id-drawwiet tat-trasport tal-Maltin ma jissorprendu kważi lil ħadd. Skont l-istħarriġ, 78% tal-persuni qalu li l-karozza privata hija l-mezz ewlieni tat-trasport tagħhom. Din hija persentaġġ enormi li jpoġġi lill-karozza ferm ’il quddiem minn kull mezz ieħor ta’ trasport.

B’kuntrast, 10% biss qalu li jiddependu prinċipalment fuq ix-xarabank, filwaqt li 3% jużaw muturi jew scooters. It-taxis jintużaw bħala mezz ewlieni minn 2% biss tal-popolazzjoni, filwaqt li l-istess persentaġġ juża r-rota. Interessanti wkoll li 5% qalu li jippreferu jimxu.

Dawn iċ-ċifri huma aktar minn sempliċi statistika. Huma riflessjoni ta’ kif ngħixu, kif naħdmu u kif norganizzaw il-ħajja tagħna ta’ kuljum. Fl-istess ħin, huma twissija ċara dwar l-isfidi li pajjiżna se jkollu jiffaċċja fis-snin li ġejjin jekk ma jsirux bidliet sostanzjali fil-politika tat-trasport.

Għal ħafna snin il-karozza privata kienet u għadha meqjusa bħala l-aktar mezz prattiku biex wieħed jiċċaqlaq f’Malta. Għal ħafna familji, il-karozza mhijiex lussu iżda neċessita’. Il-ġenituri jużawha biex iwasslu lit-tfal l-iskola, imorru għax-xogħol, jagħmlu l-qadi tagħhom u jlaħħqu mal-impenji ta’ kuljum. Meta wieħed jara r-realtajiet tal-ħajja moderna, huwa faċli jifhem għaliex il-karozza għadha tant popolari.
Madankollu, il-fatt li kważi tmienja minn kull għaxar persuni jiddependu fuq il-karozza għandu jwassalna biex nistaqsu mistoqsija fundamentali: huwa dan mudell sostenibbli għal pajjiż żgħir bħal Malta? Ir-risposta tidher dejjem aktar ċara – Le.

Il-konsegwenzi ta’ dipendenza eċċessiva fuq il-karozza ilna narawhom għal snin. It-traffiku sar parti mill-esperjenza ta’ kuljum ta’ eluf ta’ nies. Ħin prezzjuż jintilef fit-toroq. Livelli ta’ stress jiżdiedu. Il-kwalita’ tal-arja f’ċerti żoni tkompli tiġi affettwata. L-ispazju pubbliku jkompli jittiekel minn aktar toroq u aktar parkeġġi.

Il-problema mhijiex li n-nies qed jużaw il-karozzi. Il-problema hija li ħafna drabi ma jħossux li għandhom alternattiva realistika. Meta wieħed janalizza dawn iċ-ċifri, jista’ jasal għal konklużjoni importanti. Il-Maltin ma jagħżlux il-karozza għax neċessarjament iħobbu jqattgħu sigħat fit-traffiku. Jagħżluha għax ħafna drabi hija l-aktar għażla effiċjenti li għandhom quddiemhom.

Dan iwassalna għal mistoqsija oħra importanti. Għaliex il-mezzi alternattivi għadhom ma rnexxilhomx jattiraw aktar nies? Il-fatt li 10% biss jiddependu prinċipalment fuq ix-xarabank juri li għad hemm sfidi kbar fis-sistema tat-trasport pubbliku. Saru investimenti u titjib matul is-snin, iżda jidher li ħafna ċittadini għadhom mhumiex konvinti li s-servizz jista’ jissostitwixxi l-karozza privata għall-bżonnijiet tagħhom ta’ kuljum.

L-affidabbilta’, il-frekwenza, il-konnettivita’ u l-ħin tal-vjaġġ jibqgħu fatturi essenzjali. Persuna li trid tasal għax-xogħol fil-ħin jew li għandha diversi impenji matul il-ġurnata se tagħżel dejjem l-għażla li tagħtiha l-akbar ċertezza.

L-istess japplika għar-roti u l-mobilita’ alternattiva. Li 2% biss jużaw ir-rota bħala mezz ewlieni tat-trasport għandu jqajjem mistoqsijiet serji. Mhux għax il-Maltin ma jridux isuqu rota, iżda għax ħafna drabi ma jħossuhomx siguri jagħmlu dan. L-infrastruttura għar-roti għadha limitata f’ħafna lokalitajiet. F’ċerti toroq, il-kunflitt bejn il-karozzi u ċ-ċiklisti jagħmel l-esperjenza diffiċli u xi drabi perikoluża.

Jekk irridu aktar nies jagħżlu r-rota, irridu noħolqu kundizzjonijiet fejn iħossuhom protetti u rispettati.
L-istess jista’ jingħad dwar il-mixi. Li 5% biss iqisu l-mixi bħala l-mezz ewlieni tagħhom tat-trasport jista’ jidher numru baxx għal pajjiż daqs Malta. Fil-fatt, ħafna vjaġġi li jsiru kuljum huma relattivament qosra. Iżda biex in-nies jimxu aktar, hemm bżonn toroq aktar siguri, bankini adegwati, aktar dell, aktar spazji pubbliċi u ppjanar urban li jagħti prijorita’ lill-persuna u mhux biss lill-vettura.

Din hija sfida li tmur lil hinn mit-trasport innifsu. Hija kwistjoni ta’ kif qed nibnu l-lokalitajiet tagħna. Għal ħafna snin, l-iżvilupp urban kien ibbażat fuq il-premessa li l-karozza kienet se tibqa’ ċ-ċentru tal-mobilita’. B’riżultat ta’ dan, ħafna żoni żviluppaw b’mod li jagħmilha diffiċli biex wieħed jimxi jew juża mezzi alternattivi. Illum qed inħallsu l-prezz ta’ dawn id-deċiżjonijiet.

Interessanti wkoll li minkejja l-avvanzi fit-teknoloġija u s-servizzi ġodda ta’ mobilita’, il-bidla fid-drawwiet għadha limitata. Dan ifisser li l-problema mhijiex biss teknoloġika. Hija wkoll kulturali. Għal ħafna nies, il-karozza għadha sinonima ma’ indipendenza, kumdita’ u kontroll fuq il-ħin tagħhom. Din il-mentalita’ ma tinbidilx mil-lum għal għada. Tinbidel biss meta l-alternattivi jkunu tassew kompetittivi.

Hawnhekk tidħol il-ħtieġa għal viżjoni fit-tul. Il-politika tat-trasport ma tistax tibqa’ ffukata biss fuq kif nindirizzaw il-konġestjoni tat-traffiku tal-lum. Trid tkun iffukata wkoll fuq kif innaqqsu d-dipendenza fuq il-karozza fil-futur. Dan ma jfissirx li għandna niġġieldu kontra l-karozzi jew kontra s-sewwieqa. Ifisser li għandna noħolqu sistema fejn il-karozza tkun għażla fost diversi għażliet, u mhux l-unika għażla realistika.

Pajjiżi li rnexxielhom inaqqsu d-dipendenza fuq il-karozzi ma għamlux dan permezz ta’ projbizzjonijiet jew pieni biss. Għamluh billi investew b’mod serju fit-trasport pubbliku, fil-mixi, fiċ-ċikliżmu u f’ippjanar urban aktar intelliġenti.

Il-benefiċċji huma magħrufa. Inqas traffiku. Arja aktar nadifa. Inqas stress. Aktar spazji pubbliċi. Kwalita’ ta’ ħajja aħjar. Għal Malta, dawn mhumiex kwistjonijiet sekondarji. Huma sfidi li jaffettwaw direttament il-ħajja ta’ kuljum tan-nies.

Kull minuta li nqattgħu mwaħħlin fit-traffiku hija minuta mitlufa mill-familja, mix-xogħol jew mill-mistrieħ tagħna. Kull triq li trid titwessa’ biex takkomoda aktar karozzi tfisser aktar pressjoni fuq l-ambjent urban tagħna.

Għalhekk dawn iċ-ċifri għandhom jinqraw mhux bħala konferma ta’ status quo, iżda bħala sejħa għall-azzjoni. Il-fatt li 78% tal-popolazzjoni għadha tiddependi fuq il-karozza juri li għad hemm ħafna xogħol xi jsir. Mhuwiex biżżejjed li nikkonstataw il-problema. Jeħtieġ li nibdew nindirizzawha b’serjeta’.

Il-futur tat-trasport f’Malta mhux se jkun deċiż mill-karozzi biss. Se jkun deċiż mill-kapaċita’ tagħna li noħolqu sistema li tagħti aktar għażliet lin-nies, li tagħmel il-mobilita’ aktar effiċjenti u li ttejjeb il-kwalita’ tal-ħajja ta’ kulħadd. Sakemm dan ma jseħħx, il-karozza se tibqa’ l-king tat-toroq Maltin. Iżda l-mistoqsija li rridu nibqgħu nsaqsu hija waħda sempliċi: għal kemm żmien ieħor jista’ pajjiż żgħir bħal tagħna jaffordja li jibqa’ jiddependi daqshekk fuqha?