L-Ekonomija Trid Tkompli Tikber

Minn Osservatur Politiku

L-ekonomija Maltija tkompli tikber u fuq il-karta ċ-ċifri jidhru inkoraġġanti. Ir-rata tal-qgħad mistennija tibqa’ fost l-aktar baxxi fl-Ewropa, fil-livell ta’ 3.2%, filwaqt li l-impjiegi huma mistennija jiżdiedu b’madwar 12,000 ħaddiem ieħor matul l-2026. Dawn huma ċifri li kull pajjiż jixtieq jara u li bla dubju jirriflettu ekonomija li għadha attiva u li qed tiġġenera opportunitajiet ta’ xogħol.

Madankollu, taħt dawn iċ-ċifri pożittivi hemm realta’ oħra li għandha tqanqal diskussjoni serja dwar il-futur ekonomiku ta’ Malta. Il-Malta Fiscal Advisory Council (MFAC) qed iwissi li l-produttivita’ tax-xogħol, li hija waħda mill-aktar indikaturi importanti tas-saħħa ekonomika fit-tul, hija mistennija tikber b’0.1% biss. Din iċ-ċifra għandha tqajjem ħafna mistoqsijiet.

Kif jista’ jkun li l-ekonomija qed tkompli tikber, il-forza tax-xogħol qed tespandi u xorta waħda l-produttivita’ qed tibqa’ kważi wieqfa? X’jgħidilna dan dwar il-mudell ekonomiku li ilu jitmexxa f’pajjiżna? U aktar importanti minn hekk, x’jgħidilna dwar il-futur?

Il-produttivita’ hija l-qalba ta’ kull ekonomija moderna. Hija tkejjel kemm qed jiġi ġġenerat valur minn kull ħaddiem jew minn kull siegħa xogħol. Meta l-produttivita’ tikber, il-pajjiż ikun qed jipproduċi aktar b’inqas riżorsi. Dan iwassal għal pagi aħjar, aktar kompetittivita’, aktar investiment u kwalita’ ta’ ħajja aħjar. Meta l-produttivita’ ma tikbirx, l-ekonomija tista’ tibqa’ tikber għal xi żmien billi żżid aktar ħaddiema, iżda eventwalment tilħaq limitu. Dan huwa proprju dak li jidher li qed jiġri f’Malta.

Għal ħafna snin, it-tkabbir ekonomiku tagħna kien sostnut minn żieda qawwija fil-popolazzjoni u fil-forza tax-xogħol. Aktar nies ifissru aktar konsum, aktar attivita’ ekonomika u aktar dħul fiskali għall-Gvern. Iżda dan il-mudell għandu wkoll il-konsegwenzi tiegħu.

Rajna pressjoni kontinwa fuq l-infrastruttura. Rajna aktar traffiku fit-toroq. Rajna domanda dejjem tikber għall-akkomodazzjoni. Rajna pressjoni fuq l-iskejjel, fuq is-servizzi tas-saħħa u fuq diversi servizzi pubbliċi oħra. Filwaqt li dawn il-pressjonijiet kollha qed jiżdiedu, il-produttivita’ qed tibqa’ kważi fl-istess post.

Dan ifisser li l-ekonomija tagħna qed tikber aktar minħabba n-numri milli minħabba effiċjenza akbar. Din hija realta’ li diversi osservaturi ekonomiċi ilhom iwissu dwarha għal snin twal. Fil-fatt, il-MFAC qed jerġa’ jenfasizza li Malta għandha bżonn bidla fundamentali lejn ekonomija mmexxija mill-produttivita’ aktar milli mill-espansjoni kontinwa tal-forza tax-xogħol.

Din mhijiex biss rakkomandazzjoni teknika. Hija sfida politika, ekonomika u soċjali li se tiddefinixxi l-futur tal-pajjiż. Jekk irridu nżommu l-livelli ta’ għajxien tagħna, jekk irridu li ż-żgħażagħ ikollhom opportunitajiet aħjar u jekk irridu ekonomija li tibqa’ kompetittiva fil-futur, irridu nibdew naħsbu b’mod differenti.

L-ewwel prijorita’ trid tkun l-investiment fil-ħiliet. Id-dinja qed tinbidel b’pass mgħaġġel. L-intelliġenza artifiċjali, it-teknoloġija diġitali, l-awtomazzjoni u l-ekonomija tal-għarfien qed ibiddlu s-swieq tax-xogħol madwar id-dinja kollha. Pajjiżi li jinvestu fl-edukazzjoni u fit-taħriġ qed jirnexxilhom iżidu l-produttivita’ tagħhom u jattiraw investiment ta’ kwalita’. Malta trid tagħmel l-istess. L-edukazzjoni m’għadhiex biss kwistjoni ta’ ġustizzja soċjali; hija kwistjoni ta’ sopravivenza ekonomika.

Barra minn hekk, irridu nsaħħu l-innovazzjoni. Għalkemm għandna diversi setturi li rnexxew internazzjonalment, il-livell ta’ investiment fir-riċerka u l-iżvilupp għadu baxx meta mqabbel ma’ pajjiżi oħra Ewropej. Negozji li jinvestu fit-teknoloġija, fl-awtomazzjoni u fil-proċessi ġodda jkunu jistgħu jipproduċu aktar mingħajr ma jiddependu biss fuq żieda fil-ħaddiema. Din hija l-bidla li għandna bżonn.

Fl-istess waqt hemm bżonn ta’ aktar effiċjenza fis-settur pubbliku. Kull dewmien burokratiku, kull proċess ineffiċjenti u kull deċiżjoni li tieħu aktar żmien milli suppost għandha spiża ekonomika reali. Meta negozju jitlef ġimgħat jew xhur jistenna approvazzjonijiet jew deċiżjonijiet amministrattivi, dak huwa telf fil-produttivita’. Meta ċ-ċittadini jkollhom jgħaddu minn proċessi kumplessi bla bżonn, dak ukoll huwa telf ekonomiku. Pajjiż modern għandu bżonn amministrazzjoni moderna.

Il-produttivita’ hija wkoll marbuta direttament mal-infrastruttura. Ekonomija ma tistax tkun effiċjenti jekk il-ħaddiema jqattgħu sigħat fit-traffiku. Ma tistax tkun kompetittiva jekk il-konnettivita’ diġitali ma tkunx tal-ogħla livell. Ma tistax tattira investiment ta’ kwalita’ jekk il-faċilitajiet tagħha ma jlaħħqux mar-rekwiżiti tas-suq internazzjonali. Għalhekk il-politika infrastrutturali għandha tkun marbuta direttament mal-għan li tiżdied il-produttivita’.

Hemm ukoll aspett importanti relatat mal-finanzi pubbliċi. Ekonomija li tikber prinċipalment permezz ta’ aktar popolazzjoni ġġib magħha spejjeż dejjem jikbru. Aktar nies ifissru aktar domanda fuq l-isptarijiet, fuq l-edukazzjoni, fuq it-trasport u fuq is-servizzi soċjali.

Jekk il-produttivita’ ma tkunx qed tikber fl-istess ħin, il-piż finanzjarju fuq il-pajjiż jista’ jsir dejjem aktar diffiċli biex jinżamm. Għalhekk il-kwistjoni tal-produttivita’ mhijiex biss kwistjoni għall-ekonomisti. Hija kwistjoni li taffettwa direttament il-livell tal-għajxien ta’ kull familja Maltija.

Meta l-produttivita’ tikber, il-pagi jistgħu jogħlew b’mod sostenibbli. Meta l-produttivita’ tkun baxxa, il-pagi jsibu limitu naturali. Meta l-produttivita’ tikber, in-negozji jkunu aktar kompetittivi. Meta ma tikbirx, il-kumpaniji jsibuha aktar diffiċli biex jikkompetu ma’ pajjiżi oħra. Meta l-produttivita’ tikber, il-pajjiż ikun jista’ jiffinanzja servizzi pubbliċi aħjar. Meta tibqa’ wieqfa, il-pressjoni fuq il-finanzi pubbliċi tkompli tikber.