Il-Vizzjoni 2050
Minn Osservatur Politiku
Meta nitkellmu dwar is-sena 2050, faċli naħsbu li hija ‘l bogħod. Imma fir-realta’, hija ħafna eqreb milli naħsbu. It-tfal li llum jinsabu fl-iskola primarja jkunu adulti fl-aqwa snin tal-ħajja tagħhom. Ħafna minn dawk li llum qed jibdew il-karriera tagħhom ikunu qed jersqu lejn l-irtirar. Dak li nagħmlu llum se jiddetermina mhux biss kif se ngħixu aħna, iżda wkoll x’tip ta’ pajjiż se nħallu lill-ġenerazzjonijiet ta’ warajna. Il-mistoqsija għalhekk mhijiex sempliċement kif irridu li tkun Malta fl-2050. Il-mistoqsija vera hija: liema pajjiż irridu nħallu?
Din hija mistoqsija li tmur lil hinn mill-politika ta’ kuljum. Mhijiex dwar min jirbaħ elezzjoni jew min ikun fil-Gvern. Hija mistoqsija dwar il-valuri tagħna bħala nazzjon u dwar il-viżjoni li rridu nibnu flimkien.
Tul l-aħħar għexieren ta’ snin, Malta għaddiet minn trasformazzjoni ekonomika impressjonanti. Ħloqna impjiegi, żidna l-ġid nazzjonali u attirajna investiment barrani. Dawn huma kisbiet li ħadd ma jista’ jiċħad. Iżda kull mudell ta’ tkabbir għandu l-limiti tiegħu, u llum qed naraw aktar ċar il-prezz li qed inħallsu għal ċerti deċiżjonijiet.
It-traffiku sar parti mill-ħajja ta’ kuljum. L-ispazji miftuħa qed jonqsu. Il-kwalita’ tal-arja qed tħasseb aktar nies. Il-prezzijiet tad-djar għolew b’mod li ħafna żgħażagħ qed isibuha diffiċli biex jixtru l-ewwel dar tagħhom. L-infrastruttura tinsab taħt pressjoni kontinwa. Is-servizzi tas-saħħa, tal-edukazzjoni u tat-trasport qed jiffaċċjaw domanda dejjem tikber. Dan kollu jqajjem mistoqsija sempliċi: qed nibnu ekonomija għas-servizz tal-bniedem jew qed nitolbu lill-bniedem jadatta għal ekonomija li ma tieqaf qatt tikber?
Malta tal-2050 trid tkun pajjiż fejn il-kwalita’ tal-ħajja tkun importanti daqs il-kwalita’ tal-ekonomija. It-tkabbir ekonomiku għandu jibqa’ mezz biex intejbu l-ħajja tan-nies, mhux għan fih innifsu.
Dan ifisser li rridu nibdew naħsbu b’mod differenti dwar il-produttivita’. Għal ħafna snin, il-mudell tagħna kien ibbażat l-aktar fuq aktar nies u aktar attivita’ ekonomika. Fil-futur irridu nimxu lejn ekonomija li toħloq aktar valur permezz tal-għarfien, tal-innovazzjoni, tat-teknoloġija u tal-ħiliet.
Pajjiż żgħir bħal Malta ma jistax jikkompeti fuq il-kwantita’. Irid jikkompeti fuq il-kwalita’.
L-edukazzjoni għalhekk trid tkun il-pedament tal-Malta tal-futur. Mhux biss edukazzjoni akkademika, iżda wkoll taħriġ vokazzjonali, tagħlim tul il-ħajja u investiment kontinwu fil-ħiliet diġitali. Is-swieq tax-xogħol qed jinbidlu b’pass mgħaġġel minħabba l-intelliġenza artifiċjali u t-teknoloġiji l-ġodda. Il-professjonijiet tal-lum jistgħu jinbidlu kompletament fi żmien għaxar jew ħmistax-il sena.
Jekk irridu li ż-żgħażagħ tagħna jibqgħu kompetittivi, irridu nippreparawhom għal xogħlijiet li forsi għadhom lanqas jeżistu.
Iżda Malta tal-2050 mhijiex biss dwar l-ekonomija. Hija wkoll dwar il-komunitajiet tagħna.
Għandna nistaqsu jekk irridux bliet mimlijin konkos jew lokalitajiet fejn il-familji jistgħu jgħixu, jimxu u jiltaqgħu flimkien. Jekk irridux aktar spazji pubbliċi, aktar siġar, aktar parks u aktar rispett lejn il-wirt naturali u storiku tagħna.
L-ambjent m’għandux jitqies bħala ostaklu għall-iżvilupp. Għandu jkun wieħed mill-pilastri tiegħu.
Il-bidla fil-klima se tħalli impatt dejjem akbar fuq pajjiżi bħal tagħna. Temperaturi ogħla, pressjoni fuq ir-riżorsi tal-ilma, aktar domanda għall-enerġija u riskji akbar għall-kosta tagħna huma sfidi reali.
Għalhekk irridu ninvestu minn issa f’enerġija aktar nadifa, f’effiċjenza enerġetika, f’infrastruttura reżiljenti u f’soluzzjonijiet sostenibbli.
Il-pajjiż li nħallu ma jitkejjelx biss bil-prodott domestiku gross tiegħu. Jitkejjel ukoll bil-kapaċita’ tiegħu li jipproteġi lill-aktar vulnerabbli.
Fl-2050 Malta se jkollha popolazzjoni aktar anzjana milli għandha llum. Dan ifisser li rridu nibnu sistema tas-saħħa aktar b’saħħitha, kura fit-tul aktar aċċessibbli u servizzi soċjali li jwieġbu għar-realtajiet demografiċi l-ġodda.
Fl-istess ħin, irridu noħolqu ambjent fejn il-familji żgħażagħ iħossuhom appoġġjati. Jekk il-koppji jibqgħu jsibuha diffiċli biex jixtru dar, irabbu familja jew isibu bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata, inkunu qed noħolqu problemi li se jkomplu jikbru fis-snin li ġejjin.
Il-governanza wkoll se tkun kruċjali. Pajjiż modern ma jistax jibni futur sod mingħajr istituzzjonijiet b’saħħithom, trasparenza u kontabilita’. Il-fiduċja fil-pubbliku hija kapital daqs kull investiment finanzjarju. Meta ċ-ċittadini jafdaw lill-istituzzjonijiet, l-ekonomija taħdem aħjar u s-soċjeta’ ssir aktar magħquda.
Malta tal-2050 trid tkun pajjiż fejn il-liġi tapplika għal kulħadd bl-istess mod, fejn il-ġid jinħoloq b’mod ġust u fejn il-politika tkun mezz biex tgħaqqad aktar milli taqsam.
Naturalment, ma nistgħux nipprevedu kollox. It-teknoloġija se tinbidel. Is-swieq internazzjonali se jinbidlu. Jistgħu jinqalgħu kriżijiet ġodda li llum lanqas nimmaġinawhom.
Iżda hemm ħaġa waħda li tibqa’ dejjem l-istess: il-ħtieġa li naħsbu fit-tul.Wisq drabi d-deċiżjonijiet politiċi jittieħdu bil-ħsieb tal-elezzjoni li jmiss. Imma l-akbar kisbiet ta’ pajjiż jinbnew meta l-ħsieb ikun immirat lejn il-ġenerazzjoni li jmiss.
Għax il-wirt tagħna mhux se jkun kemm bnejna toroq jew kemm kibret l-ekonomija f’sena partikolari. Il-wirt tagħna se jkun jekk ħallejniex lil uliedna pajjiż li joffri opportunitajiet, ġustizzja, sigurta’, arja nadifa, servizzi ta’ kwalita’ u sens ta’ appartenenza.
Malta fl-2050 għandha tkun pajjiż li jibqa’ kburi bl-identita’ tiegħu filwaqt li jkun miftuħ għall-innovazzjoni. Pajjiż li jattira t-talent iżda ma jitlifx ir-ruħ tiegħu. Pajjiż fejn it-tkabbir ekonomiku jimxi id f’id mal-kwalita’ tal-ħajja. Pajjiż fejn il-progress ma jitkejjilx biss bin-numri, iżda bil-benesseri tan-nies.
Jekk illum nibdew nieħdu d-deċiżjonijiet it-tajba, nistgħu nħallu lill-ġenerazzjonijiet futuri mhux biss pajjiż aktar sinjur, iżda wkoll wieħed aktar ġust, aktar sostenibbli u aktar uman. Dik hija l-akbar responsabbilta’ tagħna, u fl-istess ħin l-akbar opportunita’ li għandna bħala nazzjon.