In-Nefqa tal-Gvern

Minn Osservatur Politiku

Kull familja taf li ma tistax tonfoq aktar milli taqla’ għal żmien twil. Jista’ jkun hemm mumenti meta jkun hemm bżonn self biex tiffaċċja sitwazzjonijiet straordinarji, bħal marda, investiment jew kriżi mhux mistennija. Iżda jekk l-infiq jibqa’ jaqbeż id-dħul sena wara sena, il-konsegwenzi ma jdumux ma jibdew jinħassu. Dan il-prinċipju japplika wkoll għall-finanzi pubbliċi. Meta l-Istat jonfoq aktar milli jdaħħal b’mod persistenti, ikun qed joħloq defiċit li, maż-żmien, jinbidel f’dejn dejjem akbar.

Il-kwistjoni mhijiex jekk il-Gvern għandux jonfoq. Naturalment għandu. Huwa dmir tiegħu li jinvesti fis-saħħa, fl-edukazzjoni, fl-infrastruttura, fis-sigurta’, fil-protezzjoni soċjali u f’servizzi essenzjali oħra. L-Istat għandu responsabbiltajiet li jmorru lil hinn mill-profitt. Madankollu, hemm differenza kbira bejn infiq li joħloq valur u infiq li jsir mingħajr dixxiplina jew viżjoni fit-tul.

Defiċit baġitarju mhux dejjem huwa sinjal ta’ problema. Fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika jew emerġenza nazzjonali, il-Gvern għandu d-dmir li jintervjeni biex jipproteġi lill-familji u lin-negozji. Rajna dan waqt il-pandemija tal-COVID-19, meta l-intervent finanzjarju tal-Istat salva eluf ta’ impjiegi u evita ħsara akbar lill-ekonomija. Dak kien eżempju ta’ nefqa straordinarja ġġustifikata minn ċirkostanzi eċċezzjonali.

Il-problema tibda meta dak li għandu jkun eċċezzjoni jsir ir-regola. Meta sena wara l-oħra l-Gvern ikollu jissellef biex iħallas l-ispejjeż ta’ kuljum, ikun qed ipoġġi piż dejjem akbar fuq il-ġenerazzjonijiet futuri. Id-dejn pubbliku ma jisparixxix waħdu. Xi darba jrid jitħallas, u ħafna drabi huma wliedna u neputijietna li jispiċċaw iġorru l-konsegwenzi tad-deċiżjonijiet li nieħdu llum.

Aktar ma jikber id-dejn, aktar jikbru wkoll il-ħlasijiet tal-imgħax. Dan ifisser li kull sena miljuni ta’ ewro mill-flus tal-poplu jmorru biex jitħallas is-self minflok jintefqu fuq skejjel ġodda, sptarijiet, toroq, servizzi soċjali jew investiment fil-futur tal-pajjiż. Huma riżorsi li setgħu ntużaw biex itejbu l-kwalita’ tal-ħajja taċ-ċittadini iżda li jispiċċaw jintużaw biex jiffinanzjaw deċiżjonijiet tal-passat.

Dan ma jfissirx li kull nefqa hija ħanżina. Bil-maqlub. Hemm nefqa li hija investiment. Meta l-Gvern jinvesti fl-edukazzjoni, fir-riċerka, fit-teknoloġija, fit-taħriġ tal-ħaddiema u fl-infrastruttura, ikun qed joħloq il-kundizzjonijiet biex l-ekonomija tikber u tiġġenera aktar ġid. Dawn huma investimenti li jħallu frott fuq medda twila ta’ żmien. Imma meta l-infiq ikun immexxi minn kalkoli politiċi jew elettorali, mingħajr viżjoni ċara, ikun qed jinħoloq piż li eventwalment iħallsu ċ-ċittadini.

Malta hija ekonomija żgħira u miftuħa ħafna. Dan ifisser li dak li jiġri barra minn xtutna jħalli effett immedjat fuqna. Kriżi internazzjonali, żieda fil-prezzijiet tal-enerġija, kunflitti jew tnaqqis fit-turiżmu jistgħu jnaqqsu d-dħul tal-Gvern fi żmien qasir. Għalhekk huwa essenzjali li fi żminijiet ta’ tkabbir ekonomiku nibnu finanzi pubbliċi b’saħħithom u noħolqu marġni ta’ manuvra biex inkunu nistgħu nirreaġixxu meta jaslu żminijiet aktar diffiċli.
Ir-responsabbilta’ fiskali mhijiex sinonima ma’ awsterita’ jew nuqqas ta’ solidarjeta’. Fil-fatt hija l-oppost. Pajjiż b’finanzi pubbliċi sodi jkun jista’ jgħin lill-familji u lin-negozji meta jkollhom bżonn. Pajjiż li jkun mgħobbi b’dejn eċċessiv ikollu ħafna inqas għażliet meta tinqala’ kriżi.

Għalhekk id-dixxiplina fiskali hija wkoll forma ta’ ġustizzja soċjali u ta’ responsabbilta’ lejn il-ġenerazzjonijiet futuri.
Aspett ieħor importanti huwa t-trasparenza. Iċ-ċittadini għandhom kull dritt ikunu jafu kif qed jintefqu l-flus li jħallsu fit-taxxi. Kull ewro li jidħol fil-kaxxa tal-Istat huwa frott il-ħidma tal-familji u tan-negozji. Għalhekk kull nefqa għandha tkun ġustifikata, effiċjenti u suġġetta għal skrutinju pubbliku. L-iskart tal-flus pubbliċi mhuwiex biss problema ekonomika; huwa wkoll tradiment tal-fiduċja li ċ-ċittadini jqiegħdu f’dawk li jmexxu.

Meta l-Gvern jonfoq mingħajr kontroll, dejjem hemm ir-riskju li fil-futur ikollu jżid it-taxxi jew inaqqas is-servizzi biex jagħmel tajjeb għad-defiċit. Dan ifisser piż akbar fuq il-familji u n-negozji u jista’ jnaqqas il-kompetittivita’ tal-ekonomija Maltija. Għalhekk il-ġestjoni tajba tal-finanzi pubbliċi mhijiex kwistjoni teknika li tinteressa biss lill-ekonomisti. Taffettwa direttament il-ħajja ta’ kull ċittadin.
Bħala membru tal-Unjoni Ewropea, Malta għandha wkoll l-obbligu li żżomm il-finanzi pubbliċi tagħha fuq bażi sostenibbli. Ir-regoli Ewropej dwar id-defiċit u d-dejn ma jeżistux biex jillimitaw lill-pajjiżi, iżda biex jipproteġuhom minn kriżijiet finanzjarji li jistgħu jkollhom konsegwenzi serji fuq l-impjiegi, l-investiment u l-livell tal-għajxien tan-nies.

Il-verita’ hija li l-kwalita’ ta’ baġit ma titkejjilx minn kemm jonfoq, iżda minn kif jonfoq. L-infiq għandu jkun iffukat fuq il-ħolqien tal-ġid, fuq it-titjib tas-servizzi pubbliċi u fuq investimenti li jħallu benefiċċju fit-tul. Il-flus tal-poplu għandhom jintużaw b’għaqal, b’serjeta’ u b’viżjoni ċara.
Hemm ukoll aspett morali f’din id-diskussjoni. Kull deċiżjoni finanzjarja li tittieħed illum se taffettwa lil dawk li għadhom lanqas twieldu. Meta nħallu dejn eċċessiv warajna, inkunu qed nillimitaw il-liberta’ ta’ dawk li jiġu warajna biex jinvestu fil-prijoritajiet tagħhom. Hija forma ta’ inġustizzja bejn il-ġenerazzjonijiet li rridu nevitaw.

Għax il-finanzi pubbliċi huma riflessjoni tal-valuri tagħna bħala pajjiż. Juru kemm aħna kapaċi naħsbu fit-tul u kemm aħna lesti nieħdu deċiżjonijiet responsabbli anke meta ma jkunux l-aktar popolari. Gvern serju ma jitkejjilx biss mill-ammont ta’ flus li jonfoq, iżda mill-għaqal li bih jamministra kull ewro li jagħtih il-poplu.

Il-prosperita’ vera ma tinbeniex fuq dejn dejjem jikber, iżda fuq ekonomija b’saħħitha, produttiva u sostenibbli. Għandna dmir lejn uliedna u lejn il-ġenerazzjonijiet futuri li nħallulhom pajjiż li jkun finanzjarjament sod, b’istituzzjonijiet li jimmaniġġjaw il-flus pubbliċi b’għaqal u b’responsabbilta’. Għax meta l-Istat jonfoq aktar milli jdaħħal għal żmien twil, il-kont finali dejjem jasal. U dak il-kont iħallsuh dejjem iċ-ċittadini.