Prevention

Minn Osservatur Politiku

Hemm qawl antik li jgħid li “aħjar tipprevjeni milli tfejjaq.” Minkejja li din hija waħda mill-aktar veritajiet sempliċi fil-qasam tas-saħħa, ħafna drabi nibqgħu ninsewha. Bħala individwi u anke bħala soċjeta’, għandna t-tendenza li nagħtu prijorita’ lill-kura meta l-problema tkun diġa’ faqqgħet, aktar milli ninvestu biex il-problema qatt ma sseħħ.

Din il-mentalita’ mhijiex limitata għas-saħħa biss. Narawha fil-mod kif nieħdu ħsieb djarna, il-karozzi tagħna u anke l-finanzi tagħna. Ħafna drabi nistennew sakemm iseħħ il-ħsara biex naġixxu. Iżda fil-qasam tas-saħħa, din l-attitudni tista’ tiswa ħafna aktar minn flus. Tista’ tiswa snin ta’ ħajja, kwalita’ tal-ħajja u, kultant, il-ħajja nnifisha.

Il-mediċina moderna għamlet passi kbar fit-trattament tal-mard. Illum għandna teknoloġiji avvanzati, mediċini innovattivi u professjonisti ta’ livell għoli. Madankollu, l-akbar suċċessi fil-qasam tas-saħħa ma ġewx biss minn trattamenti ġodda, iżda mill-prevenzjoni.

It-tilqim naqqas drastikament il-mard infettiv. Kampanji kontra t-tipjip salvaw eluf ta’ ħajjiet. L-iscreening għall-kanċer wassal biex ħafna każijiet instabu kmieni u ġew ikkurati b’suċċess. Dawn huma kollha eżempji ta’ kif il-prevenzjoni tagħti riżultati li l-kura waħedha qatt ma tista’ tilħaq.

Illum il-ġurnata, il-piż ewlieni fuq is-sistemi tas-saħħa mhux ġej minn epidemiji, iżda minn mard kroniku. Id-dijabete, il-mard tal-qalb, il-kanċer, il-pressjoni għolja u l-obeżita’ qed jaffettwaw eluf ta’ familji. Ħafna minn dawn il-kundizzjonijiet huma marbuta direttament mal-istil ta’ ħajja tagħna.

Dan ifisser li parti sostanzjali minn dan il-mard tista’ tiġi evitata jew tal-inqas tittardja jekk nieħdu deċiżjonijiet aħjar illum.

Il-problema hi li l-benefiċċji tal-prevenzjoni ma jidhrux immedjatament. Meta persuna tiekol b’mod bilanċjat jew timxi kuljum, ma tarax bidla kbira l-għada. Meta tieqaf tpejjep jew tnaqqas il-konsum taz-zokkor, il-frott ta’ dik id-deċiżjoni jidher wara snin. Il-bniedem, min-natura tiegħu, ħafna drabi jagħti aktar importanza lill-preżent milli lill-futur.

Madankollu, il-ġisem tagħna jaħdem b’mod differenti. Kull deċiżjoni li nieħdu llum tibni jew tnaqqar is-saħħa tagħna ta’ għada.

Il-prevenzjoni tibda b’affarijiet sempliċi. L-ikel huwa wieħed minnhom. Mhux meħtieġ li kulħadd isegwi dieti stretti jew estremi. Iżda dieta bilanċjata, b’aktar frott, ħaxix, ċereali sħaħ u inqas ikel ipproċessat, tagħmel differenza enormi fuq medda ta’ snin.

L-istess jgħodd għall-attivita’ fiżika. Il-mixi, li ħafna jqisuh bħala l-aktar forma sempliċi ta’ eżerċizzju, jibqa’ wieħed mill-aqwa investimenti fis-saħħa. Mhux biss isaħħaħ il-qalb u l-muskoli, iżda jgħin ukoll biex jitnaqqas l-istress, itejjeb l-irqad u jnaqqas ir-riskju ta’ diversi mard kroniku.

Mhux kulħadd għandu bżonn isir atleta. Xi drabi mixja ta’ nofs siegħa kuljum hija biżżejjed biex tagħmel differenza li ma titkejjilx.

Il-prevenzjoni mhijiex biss fiżika. Is-saħħa mentali hija parti essenzjali minnha.

F’soċjeta’ fejn il-ħajja qed issir dejjem aktar mgħaġġla, l-istress sar kważi parti normali mill-ħajja. Imma l-istress kroniku jista’ jwassal għal problemi serji kemm mentali kif ukoll fiżiċi.

Li nagħtu spazju għall-mistrieħ, għall-familja, għall-ħbieb u għall-passatempi mhuwiex ħela ta’ ħin. Huwa investiment fil-benesseri tagħna.

Importanti wkoll li niftakru fil-prevenzjoni permezz tal-iscreening. Ħafna kundizzjonijiet ma jagħtux sintomi fl-istadji bikrija tagħhom. Il-kanċer tas-sider, tal-musrana jew taċ-ċerviċi, pereżempju, jistgħu jinstabu kmieni permezz ta’ programmi ta’ screening, meta ċ-ċansijiet ta’ fejqan ikunu ħafna akbar.

L-istess jgħodd għall-pressjoni għolja, il-kolesterol u d-dijabete. Test sempliċi llum jista’ jevita kumplikazzjonijiet serji għada.

Il-prevenzjoni għandha wkoll dimensjoni ekonomika. Kull ewro investit fil-prevenzjoni spiss jiffranka ħafna aktar fl-ispejjeż tal-kura fil-futur. Operazzjonijiet, kura fit-tul, mediċini u rikoveri fl-isptar jiswew ferm aktar milli kampanja ta’ edukazzjoni, programm ta’ screening jew inizjattiva biex tinkoraġġixxi stil ta’ ħajja aktar b’saħħtu.
Għalhekk il-prevenzjoni mhijiex biss politika tas-saħħa. Hija wkoll politika ekonomika. Pajjiż b’popolazzjoni aktar b’saħħitha jkollu wkoll ekonomija aktar b’saħħitha.

Ħaddiema b’saħħithom ikunu aktar produttivi, jieħdu inqas sick leave u jibqgħu attivi fis-suq tax-xogħol għal aktar snin. Dan huwa investiment fil-kapital uman tal-pajjiż.

Il-Gvern għandu rwol importanti f’dan kollu. Irid joħloq ambjent li jagħmilha aktar faċli biex in-nies jagħżlu stil ta’ ħajja b’saħħtu. Dan ifisser aktar spazji miftuħa, aktar mogħdijiet għall-mixi u r-roti, edukazzjoni dwar in-nutrizzjoni, kampanji kontra t-tipjip u l-abbuż mill-alkoħol, kif ukoll servizzi ta’ saħħa mentali aċċessibbli.

Iżda r-responsabbilta’ ma tistax tibqa’ biss tal-Gvern. Il-familja hija l-ewwel skola tal-prevenzjoni. It-tfal jitgħallmu billi josservaw. Jekk jaraw lill-ġenituri jieklu tajjeb, jagħmlu attivita’ fiżika u jieħdu ħsieb saħħithom, ikun ħafna aktar probabbli li huma wkoll jadottaw dawk id-drawwiet.

L-iskejjel għandhom ukoll rwol kruċjali. L-edukazzjoni dwar is-saħħa m’għandhiex tkun limitata għal ftit lezzjonijiet fis-sena. Għandha tkun parti mill-kultura edukattiva kollha.
L-istess japplika għall-postijiet tax-xogħol. Kumpaniji li jinvestu fil-benesseri tal-impjegati tagħhom mhux biss ikollhom ħaddiema aktar sodisfatti, iżda wkoll aktar produttivi.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-prevenzjoni hija kwistjoni ta’ kultura. Għandna bżonn nibdlu l-mod kif naħsbu. Minflok nistennew sakemm insiru morda, irridu nibdew nistaqsu kuljum: X’nista’ nagħmel illum biex nibqa’ b’saħħti għada?
Din il-mistoqsija sempliċi għandha l-potenzjal li tbiddel mhux biss il-ħajja ta’ individwi, iżda wkoll il-futur tas-sistema tas-saħħa ta’ pajjiżna.

Il-kura tibqa’ dejjem indispensabbli. Dejjem se jkun hemm min jimrad minkejja kull prekawzjoni. Iżda l-akbar suċċess ta’ sistema tas-saħħa m’għandux jitkejjel biss bin-numru ta’ operazzjonijiet li twettaq jew bil-mediċini li tqassam.
Għandu jitkejjel ukoll bin-numru ta’ persuni li qatt ma kellhom bżonn dawk l-operazzjonijiet jew dawk il-mediċini għax il-mard ġie evitat.

Forsi dan huwa l-akbar paradoss tal-prevenzjoni. Meta taħdem sew, kważi ħadd ma jinduna biha. Ma tagħmilx aħbarijiet, ma timlix l-isptarijiet u ma toħloqx stejjer drammatiċi. Imma proprju f’dak is-skiet tinsab l-akbar rebħa tagħha.

Għax kull attakk tal-qalb li qatt ma seħħ, kull każ ta’ dijabete li ġie evitat, kull tumur li nstab kmieni u kull persuna li baqgħet tgawdi ħajja attiva huma prova li l-prevenzjoni mhijiex spiża. Hija l-aktar investiment għaqli li nistgħu nagħmlu fina nfusna u fil-futur ta’ pajjiżna.