Is-Saga Ġewwa Ta’ Qali

Minn Osservatur Politiku

L-aħħar żviluppi fis-saga ta’ Ta’ Qali ma jistgħux jitqiesu bħala episodju iżolat jew sempliċement bħala żball amministrattiv. Wara jiem sħaħ ta’ skambji pubbliċi, dikjarazzjonijiet kontradittorji u difiżi li jħallu aktar mistoqsijiet milli tweġibiet, huwa diffiċli ma tasalx għall-konklużjoni li dak li seħħ f’Ta’ Qali huwa sintomu ċar ta’ problema usa’ fil-mod kif tittieħed id-deċiżjoni pubblika u kif tiġi indirizzata r-responsabbilta’ politika.

Il-fatti bażiċi huma magħrufa. Ġiet ordnata azzjoni li tinvolvi l-użu ta’ art pubblika u fondi pubbliċi, f’ammont li skont rapporti jlaħħaq ma’ madwar tliet mitt elf ewro, biex żona ta’ piknik f’Ta’ Qali tiġi mgħottija bil-ġebel. Din id-deċiżjoni ttieħdet mingħajr konsultazzjoni pubblika magħrufa, mingħajr spjegazzjoni preventiva u, aktar importanti, mingħajr sens evidenti ta’ kawtela jew rispett lejn spazju miftuħ li hu użat minn eluf ta’ familji.

Minflok riflessjoni jew rikonoxximent li seta’ sar żball, ir-reazzjoni inizjali kienet waħda ta’ arroganza u dismissjoni. Fuq mezzi nazzjonali, intqal li l-ħaxix kien se jerġa’ jikber waħdu wara x-xita tax-xitwa, u li l-ġebel ma kien se jwaqqafx dan il-proċess naturali. Min esprima tħassib ġie deskritt bħala allarmist, bħala min qed ixerred fake news, u saħansitra ntużaw figuri professjonali biex jippruvaw jiddefendu dak li kien diġa’ jidher bħala intervent ħażin u invażiv.

Hawnhekk tinsab waħda mill-aktar dimensjonijiet inkwetanti ta’ din is-saga. Minflok diskussjoni matura u trasparenti, rajna tentattiv ċar li l-kritika tiġi delegittimata. Minflok spjegazzjoni bbażata fuq evidenza u studji ambjentali serji, rajna komunikazzjoni mibnija fuq ċertezzi assoluti u attitudni ta’ aħna nafu aħjar. Dan l-approċċ mhux biss jiddgħajjef il-fiduċja pubblika, iżda juri wkoll nuqqas ta’ rispett lejn l-intelliġenza u t-tħassib leġittimu taċ-ċittadini.

Meta mbagħad il-kwistjoni kibret u saret suġġett ta’ dibattitu nazzjonali, rajna xena kważi assurda: tilwima pubblika bejn l-ogħla livell politiku u persuna li kienet strumentali fid-deċiżjoni oriġinali. Minflok front wieħed ta’ responsabbilta’ u ċarezza, rajna kontradizzjonijiet, distanza u tentattivi ċari li r-responsabbilta’ tiġi mbuttata minn naħa għall-oħra. Dan il-ispettaklu ma jservi lil ħadd, u żgur mhux lill-istat jew lill-kunċett ta’ governanza serja.

Dak li jagħmel din is-sitwazzjoni aktar gravi huwa l-fatt li qed nitkellmu dwar spazju pubbliku u ambjent naturali f’pajjiż diġa’ mgħobbi b’nuqqas ta’ spazji miftuħa. Ta’ Qali mhuwiex proġett ta’ konkrit jew infrastruttura utilitarja; huwa wieħed mill-ftit spazji fejn in-nies jistgħu jistrieħu, jiltaqgħu u jqattgħu ħin fil-miftuħ. Deċiżjoni li tbiddel radikalment l-użu u l-karattru ta’ dan l-ispazju għandha, f’kull ċirkostanza, tkun suġġetta għal skrutinju akbar u konsultazzjoni wiesgħa.

Il-mod kif ġiet immaniġġjata din is-saga jqajjem ukoll mistoqsijiet serji dwar il-kontrolli interni u l-proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet. Kif jista’ jkun li deċiżjoni li tinvolvi mijiet ta’ eluf ta’ ewro u intervent ambjentali sinifikanti tittieħed mingħajr mekkaniżmi ċari ta’ approvazzjoni u sorveljanza? Fejn kienu l-evalwazzjonijiet, l-istudji u l-konsiderazzjonijiet fit-tul? Dawn mhumiex mistoqsijiet żgħar, iżda fundamentali għal kwalunkwe stat li jrid jissejjaħ serju.

Barra minn hekk, il-mod kif ġiet trattata l-opinjoni pubblika huwa rifless ta’ problema kulturali usa’. F’sistema demokratika, il-kritika mhijiex theddida iżda opportunita’. Meta ċ-ċittadini jew is-soċjeta’ ċivili jqajmu tħassib, ir-rispons għandu jkun wieħed ta’ smigħ, spjegazzjoni u, jekk meħtieġ, korrezzjoni. Meta minflok naraw attakki verbali, ċaħda u tnaqqir, il-messaġġ li jintbagħat huwa wieħed perikoluż: li min jistaqsi qed jagħmel xi ħaġa ħażina.

Din is-saga għandha wkoll dimensjoni simbolika. Ta’ Qali sar xbieha ta’ kif id-deċiżjonijiet jistgħu jittieħdu b’mod ċentrali, mingħajr sens ta’ umilta’ jew akkontabilita’, u mbagħad jiġu difiżi anke meta jkun ċar li l-affarijiet marru ħażin. Il-ħsara hawn mhijiex biss fiżika jew ambjentali, iżda wkoll istituzzjonali u morali.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-mistoqsija ewlenija mhijiex jekk il-ħaxix jerġax jikber jew le. Il-mistoqsija vera hija x’għallimitna din l-esperjenza dwar kif jintużaw il-flus pubbliċi, kif jiġu mmaniġġjati l-ispazji komuni u kif min hu fil-poter jirrispondi meta jinqala’ żball. Jekk minn din is-saga ma toħroġ l-ebda riflessjoni serja jew bidla fl-atteġġjament, allura nkunu tlifna opportunita’ importanti biex intejbu l-mod kif immexxu pajjiżna.

Ta’ Qali jistħoqqlu aħjar. Iċ-ċittadini jistħoqqilhom aħjar. U l-governanza f’pajjiżna għandha tkun ibbażata fuq trasparenza, rispett u responsabbilta’, mhux fuq arroganza u difiża bla kundizzjoni ta’ deċiżjonijiet li juru nuqqas ta’ viżjoni. Din is-saga għandha tkun wake-up call, mhux nota fil-ġenb li tintesa mal-ewwel xita.