Il-Fatt Li Ġejja l-Aħħar f’Enerġija Rinnovabbli ma Għandux Jinkwietana

Minn Osservatur Politiku

Ċifri ġodda tal-Eurostat juru realta’ li rridu nifhmu b’aktar bilanċ u serenita’: fl-2025, Malta kienet fl-aħħar post fost il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea fir-rigward tal-ġenerazzjoni tal-elettriku minn sorsi rinnovabbli, b’sehem ta’ madwar 16 fil-mija. Iżda dan mhuwiex sempliċiment numru f’rapport statistiku li għandu jqanqal paniku. Huwa sinjal ċar li pajjiżna għażel triq aktar prudenti, realistika u adattata għar-realtajiet ġeografiċi, ekonomiċi u soċjali tiegħu.

F’żmien meta l-pajjiżi Ewropej qed jaċċelleraw it-tranżizzjoni tagħhom lejn enerġija nadifa, Malta qed timxi b’pass aktar kawt. Dan mhux bilfors nuqqas. Anzi, iqajjem mistoqsijiet serji dwar jekk il-prijoritajiet, il-politiki u l-viżjoni fit-tul ta’ pajjiżna humiex fil-fatt aktar responsabbli minn dawk ta’ stati li qed jgħaġġlu mingħajr ma jqisu biżżejjed ir-riskji u l-ispejjeż ta’ tranżizzjoni mgħaġġla wisq.

Importanti nifhmu li l-enerġija mhijiex biss kwistjoni ambjentali. Hija wkoll kwistjoni ta’ sigurta’ nazzjonali, ta’ indipendenza ekonomika u ta’ sostenibbilta’ fit-tul. Għalhekk, dan ma jfissirx li kull pajjiż għandu jimxi bl-istess formula. Pajjiż li jiddependi b’mod eċċessiv fuq sistemi intermittenti u limitati mill-ispazju jista’ wkoll jibqa’ espost għal riskji ġodda – kemm jekk ikun nuqqas ta’ stabbilta’ fil-provvista, spejjeż infrastrutturali għoljin jew dipendenza fuq teknoloġiji importati.

Malta taf dan tajjeb ħafna. Rajnieh f’dawn l-aħħar snin meta żviluppi internazzjonali wasslu għal volatilita’ kbira fis-swieq tal-enerġija. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-gvern kellu jintervjeni b’sussidji sostanzjali biex iżomm il-prezzijiet stabbli għall-konsumaturi. Din il-politika għenet lill-familji u lin-negozji, u għandha valur kbir. Fl-istess ħin turi wkoll li l-Istat Malti kellu l-kapaċita’ jipproteġi lill-pubbliku minn xokkijiet esterni b’mod effettiv.

Hawnhekk jidħol il-punt ewlieni: is-sussidji ma kinux biss soluzzjoni temporanja, iżda wkoll għodda ta’ stabilita’ soċjali u ekonomika f’mument ta’ kriżi internazzjonali.

Jekk irridu tassew nipproteġu lill-konsumaturi u nsaħħu l-ekonomija tagħna, irridu nibqgħu naġixxu b’responsabbilta’, mingħajr ma nħallu lilna nfusna niġu mbuttati lejn investimenti aggressivi wisq li jistgħu joħolqu piżijiet ġodda fuq il-familji, in-negozji u l-finanzi pubbliċi.

Il-fatt li Malta tinsab fl-aħħar post fl-UE f’dan il-qasam ma jfissirx awtomatikament falliment. Juri wkoll li l-pajjiż qed jopera f’kundizzjonijiet differenti ħafna minn pajjiżi oħra, u li mhux kull mudell Ewropew jista’ jiġi applikat b’mod mekkaniku għal realta’ insulari u limitata bħal tagħna.

Dan ma jfissirx li Malta m’għamlet xejn. Sar investiment fil-pannelli solari, ġew introdotti skemi ta’ inċentivi u saru proġetti infrastrutturali importanti. U dan juri li pajjiżna ma injorax il-kwistjoni, iżda mexa b’mod gradwali u realistiku, mingħajr ma jikkomprometti l-istabbilta’ tal-provvista tal-elettriku fuq livell nazzjonali.

Wieħed mill-ostakli ewlenin huwa l-limitazzjoni tal-ispazju. Malta hija pajjiż żgħir, b’densita’ għolja ta’ popolazzjoni u b’pressjoni kontinwa fuq l-art. Dan jagħmilha aktar diffiċli li jiġu żviluppati proġetti fuq skala kbira ta’ enerġija rinnovabbli, speċjalment meta mqabbla ma’ pajjiżi akbar.

U proprju għalhekk, din mhijiex skuża, iżda spjegazzjoni leġittima għaliex Malta trid timxi b’aktar kawtela. Hija realta’ li teħtieġ soluzzjonijiet innovattivi, iżda wkoll sens ta’ proporzjon u prudenza.

Pereżempju, hemm potenzjal akbar li jista’ jiġi sfruttat fuq livell domestiku u kummerċjali permezz ta’ installazzjonijiet fuq bjut u spazji eżistenti. Hemm ukoll opportunitajiet relatati ma’ teknoloġiji ġodda, bħal sistemi ta’ ħażna tal-enerġija u anke proġetti offshore, li jistgħu jikkontribwixxu għall-produzzjoni ta’ enerġija nadifa. Iżda dawn għandhom jiġu implimentati b’mod realistiku, mingħajr pressjoni ideoloġika jew mira numerika li ma taqbilx mar-realtajiet ta’ pajjiżna.

Barra minn hekk, il-kwistjoni mhijiex biss kemm enerġija rinnovabbli nipproduċu, iżda wkoll kemm enerġija nużaw b’mod effiċjenti. Effiċjenza fl-użu tal-enerġija hija parti integrali mill-istess strateġija. Inqas konsum ifisser inqas dipendenza u inqas pressjoni fuq is-sistema. F’dan is-sens, Malta tista’ tikseb riżultati pożittivi mingħajr ma tiddependi b’mod sproporzjonat fuq sorsi rinnovabbli biss.

F’dan il-kuntest, il-politika tal-enerġija trid tkun aktar ħolistika. Ma tistax tiffoka biss fuq il-produzzjoni; trid tinkludi wkoll il-konsum, l-infrastruttura u l-imġiba tal-utenti. Dan huwa preċiżament il-punt li ħafna drabi jintilef meta ċ-ċifri tal-Eurostat jinqraw b’mod simplistiku wisq.

Aspett ieħor importanti huwa l-governanza. Proġetti ta’ enerġija rinnovabbli jeħtieġu ppjanar fit-tul, koordinazzjoni bejn diversi entitajiet u proċessi effiċjenti. Deċiżjonijiet mgħaġġla wisq jew pressjoni biex jintlaħqu miri politiċi jistgħu jtellfu l-progress jew saħansitra joħolqu problemi ġodda.

Hawnhekk il-pajjiż għandu bżonn ċarezza u konsistenza. Il-politika ma tistax tinbidel skont il-moda Ewropea jew il-pressjoni immedjata. Jeħtieġ li jkun hemm viżjoni ċara li tmur lil hinn minn ċiklu elettorali wieħed u li tpoġġi l-istabbilta’ tal-pajjiż qabel il-propaganda.

Fl-istess ħin, il-pubbliku għandu jkun parti minn din id-diskussjoni. L-aċċettazzjoni soċjali hija kruċjali. In-nies iridu jifhmu mhux biss il-benefiċċji ambjentali, iżda wkoll l-ispejjeż ekonomiċi, il-limitazzjonijiet prattiċi u r-riskji li jistgħu jinqalgħu jekk pajjiż żgħir bħalma hu Malta jidħol għal dipendenza eċċessiva fuq mudell wieħed ta’ enerġija.

Il-fatt li Malta tinsab fl-aħħar post m’għandux iservi bħala allarm bla bżonn. Jista’ wkoll iservi bħala opportunita’ biex nirriflettu b’aktar maturita’ dwar x’tip ta’ politika taqbel l-aktar għal pajjiżna, mingħajr ma naċċettaw awtomatikament li kull klassifika Ewropea tfisser falliment.

Il-futur tal-enerġija mhux se jistenna lil ħadd. Iżda lanqas m’għandu jġiegħel lil pajjiżi żgħar jieħdu deċiżjonijiet mgħaġġla li jistgħu jkunu diffiċli u għaljin aktar ’il quddiem. Xi drabi, il-pajjiżi li jimxu b’aktar prudenza jkunu dawk li jżommu ekonomija aktar stabbli u aktar reżiljenti meta jinqalgħu kriżijiet ġodda.

Għal Malta, il-messaġġ huwa ċar. Irridu nibqgħu nimxu ’l quddiem, imma b’serjeta’, b’kawtela u b’viżjoni realistika. Mhux kull pass mgħaġġel huwa progress, u mhux kull statistika negattiva tfisser li l-pajjiż falla.

Enerġija rinnovabbli mhijiex għażla sekondarja. Iżda lanqas m’għandha ssir ossessjoni jew kriterju uniku ta’ kemm ekonomija hi moderna.

U jekk irridu tassew nipproteġu lill-ġenerazzjonijiet futuri, ma nistgħux nimxu biss skont il-klassifiki. Jeħtieġ li nibqgħu nimxu ’l quddiem b’aktar bilanċ, b’aktar viżjoni u b’aktar kuraġġ biex niddefendu politika li taqbel mar-realtajiet ta’ Malta.