Tista’ Din il-Gwerra Jkollha Affett fuq l-Elezzjonijiet F’Malta?

Minn Osservatur Politiku

Il-politika qatt ma teżisti f’vakwu. Anke meta diskussjoni tkun kompletament domestika — bħal meta għandha tissejjaħ elezzjoni ġenerali — il-kuntest internazzjonali jista’ jkollu impatt sinifikanti. Illum, bil-gwerra fl-Iran u t-taqlib ġeopolitiku li qed jinfirex fil-Lvant Nofsani, qed jitqajjem mistoqsija leġittima: jista’ dan kollu jinfluwenza d-deċiżjoni tal-Prim Ministru dwar meta jsejjaħ elezzjoni ġenerali f’Malta?

Formalment, it-tweġiba hija le — m’hemm l-ebda obbligu jew rabta diretta bejn kunflitt internazzjonali u elezzjoni domestika. Iżda fil-prattika politika, ir-realta’ hija ħafna aktar sfumata.

L-ewwel nett irridu nifhmu li l-gwerer moderni ma jibqgħux limitati għall-fruntieri tal-pajjiż involut. Gwerra fl-Iran tfisser inċertezza fis-swieq tal-enerġija, volatilita’ fil-prezzijiet taż-żejt u tal-gass, u tensjoni ġenerali fl-ekonomija globali. Pajjiż żgħir u miftuħ bħall-Malta huwa sensittiv ħafna għal dawn il-mewġiet esterni.

Jekk il-prezzijiet tal-enerġija jogħlew, il-Gvern ikun taħt pressjoni biex iżomm jew iżid is-sussidji biex jipproteġi lill-konsumaturi. Dan għandu konsegwenzi fuq il-finanzi pubbliċi. Jekk l-inflazzjoni terġa’ titla’, il-poter tax-xiri tal-familji jiddgħajjef. F’xenarju bħal dan, il-mument politiku jsir aktar delikat.

Prim Ministru li qed jikkunsidra li jsejjaħ elezzjoni jrid jistaqsi lilu nnifsu: x’se tkun il-burdata tal-votanti fi ftit xhur oħra? Se jkunu aktar ottimisti jew aktar imħassba? Se jħossuhom siguri jew inċerti?

Fi żminijiet ta’ instabbilta’ internazzjonali, l-elettorat spiss juri tendenza lejn stabbilta’ u kontinwita’. Dan jista’ jkun vantaġġ għal Gvern fil-kariga, jekk ikun meqjus bħala kompetenti u serju fil-ġestjoni tal-kriżi. Imma jista’ jkun ukoll riskju, jekk il-pubbliku jħoss li l-pajjiż mhuwiex ippreparat jew li l-isfidi ekonomiċi se jmorru għall-agħar.

Il-kalkolu politiku għalhekk ma jkunx biss dwar il-livell ta’ popolarita’ attwali, iżda dwar x’jista’ jiġri. Jekk il-kunflitt fl-Iran jeskala u jwassal għal kriżi usa’, dan jista’ jolqot il-kummerċ, l-investiment u anke s-settur turistiku — wieħed mill-pilastri tal-ekonomija Maltija. Anke sempliċi tnaqqis fil-fiduċja tal-konsumatur jista’ jkollu effett fuq l-attivita’ ekonomika.

F’dan il-kuntest, il-Prim Ministru jista’ jkollu żewġ strateġiji possibbli: l-ewwel waħda hija li jistenna. Jekk hemm inċertezza kbira, jista’ jagħżel li jara kif jiżviluppaw l-affarijiet. Jekk il-kriżi ttaffi jew tissolva, ikun jista’ jmur għall-elezzjoni f’ambjent aktar stabbli. Iżda hemm ukoll ir-riskju li s-sitwazzjoni tmur għall-agħar u tħalli impatt negattiv akbar fuq il-burdata tal-pubbliku.

I It-tieni strateġija hija li jaġixxi kmieni. Jekk l-analiżi interna turi li bħalissa l-Gvern għadu f’pożizzjoni komda, jista’ jqis li aħjar imur għall-elezzjoni qabel ma l-effetti ekonomiċi tal-kunflitt jinħassu b’mod aktar ċar. Din hija mossa riskjuża, iżda f’ċerti ċirkustanzi tista’ tkun kalkolu pragmatiku.
Naturalment, il-kuntest internazzjonali huwa biss parti mill-ekwazzjoni. Id-deċiżjoni dwar elezzjoni tiddependi wkoll fuq fatturi oħra: il-qagħda tal-Oppożizzjoni, l-istat tal-partit fil-Gvern, l-aġenda leġiżlattiva li trid titwettaq, u l-istrateġija fit-tul tal-mexxejja politiċi.
Madankollu, ma nistgħux ninjoraw il-fatt li l-psikoloġija kollettiva tal-elettorat hija sensittiva ħafna għall-kuntest globali. Meta d-dinja tidher instabbli, in-nies jinkwetaw aktar dwar sigurta’, stabbilta’ ekonomika u tmexxija soda. Diskorsi dwar riformi jew proġetti ambizzjużi jistgħu jieħdu post sekondarju meta l-attenzjoni tkun fuq kunflitti internazzjonali u l-possibbilta’ ta’ effetti ekonomiċi negattivi.
Malta, bħala stat membru tal-Unjoni Ewropea, mhijiex osservatur passiv. Deċiżjonijiet Ewropej dwar sanzjonijiet, sigurta’ u politika tal-enerġija jistgħu jaffettwaw direttament lill-pajjiżna. Jekk ikun hemm pressjoni fuq il-baġit jew fuq ċerti setturi ekonomiċi, dan inevitabbilment jidħol fid-dibattitu politiku domestiku.
Aspett ieħor importanti huwa l-komunikazzjoni politika. F’perjodu ta’ tensjoni internazzjonali, il-Gvern irid juri kapaċita’ ta’ tmexxija, ċarezza u serenita’. Il-mod kif jiġu indirizzati ċ-ċittadini, kemm dwar l-effetti potenzjali kif ukoll dwar il-miżuri preventivi, jista’ jinfluwenza l-livell ta’ fiduċja.
Elezzjoni ġenerali mhijiex biss eżerċizzju ta’ votazzjoni; hija mument ta’ ġudizzju kollettiv. U l-ġudizzju tal-poplu spiss ikun marbut mal-burdata tal-mument. Jekk il-mument ikun immarkat minn inċertezza globali, il-prijoritajiet tal-votanti jistgħu jinbidlu.
Għalhekk, filwaqt li l-gwerra fl-Iran ma tiddettax direttament id-data ta’ elezzjoni f’Malta, hija bla dubju fattur li jidħol fil-kalkolu politiku. Mhijiex kwistjoni ta’ ‘jekk’ iżda ta’ ‘kif’ u ‘kemm’ se tinfluwenza l-ambjent li fih tittieħed id-deċiżjoni.
Fl-aħħar mill-aħħar, id-deċiżjoni tibqa’ waħda politika u strateġika. Imma politika għaqlija dejjem tqis il-kuntest usa’. F’dinja interkonnessa, anke kunflitt eluf ta’ kilometri ’l bogħod jista’ jkollu riperkussjonijiet fuq il-ħajja ta’ kuljum u, indirettament, fuq il-kalendarju demokratiku ta’ pajjiżna.
Il-mistoqsija vera mhijiex jekk il-gwerra fl-Iran se twassal għal elezzjoni aktar kmieni jew aktar tard. Il-mistoqsija hija kif il-mexxejja tagħna se jaqraw is-sinjali tal-mument u jekk id-deċiżjoni li jieħdu tkunx ibbażata fuq l-interess nazzjonali fit-tul jew fuq kalkolu politiku immedjat.
F’dan il-mument deċiżiv, ir-responsabbilta’ hija kbira. Għax elezzjoni mhijiex biss strateġija iżda hija att demokratiku li għandu jsir fil-mument it-tajjeb għall-pajjiż kollu.