Il-Ħatra ta’ Prim Imħallef u l-Partiti Politiċi
Minn Osservatur Politiku
Ir-rwol ta’ Prim Imħallef f’Malta huwa wieħed ta’ importanza massima għall-istat tad-dritt u għall-funzjonament seren tal-istituzzjonijiet demokratiċi. Il-Prim Imħallef mhuwiex biss l-ogħla awtorita’ fil-Ġudikatura, iżda wkoll simbolu tal-indipendenza u tal-imparzjalita’ tas-sistema ġudizzjarja kollha. F’dan il-kuntest, meta l-pajjiż jiffaċċja nuqqas ta’ ftehim bejn il-partiti politiċi dwar l-għażla ta’ Prim Imħallef ġdid, dan iqajjem mistoqsijiet serji dwar il-maturita’ istituzzjonali u l-prijoritajiet nazzjonali.
Il-ħatra tal-Prim Imħallef hija regolata mill-Kostituzzjoni ta’ Malta, li tipprovdi l-mekkaniżmi u l-proċeduri meħtieġa biex tiġi żgurata trasparenza u legittimita’. Il-ħatra ssir formalment mill-President ta’ Malta, iżda hija marbuta ma’ proċess li jinvolvi wkoll strutturi istituzzjonali oħra sabiex tiġi mħarsa l-indipendenza tal-Ġudikatura.
Madankollu, minkejja dan il-qafas legali, il-ħatra ta’ Prim Imħallef ġdid tista’ ssir suġġett ta’ dibattitu politiku, speċjalment meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista. F’sitwazzjoni bħal din, il-perċezzjoni pubblika tista’ tkun li l-proċess qed jiġi influwenzat minn kalkoli politiċi aktar milli minn kriterji purament meritokratiċi.
Meta l-għażla tal-Prim Imħallef tidħol fi klima ta’ konfront politiku, il-periklu ewlieni huwa l-politiċizzazzjoni tal-Ġudikatura. Il-Prim Imħallef għandu jkun figura li tgawdi fiduċja wiesgħa u trasversali. Jekk il-ħatra tiegħu jew tagħha tkun immarkata minn polemika jew minn voti maqsuma fuq linji partiġġjani, dan jista’ jħalli dell fuq il-leġittimita’ tal-kariga.
Il-Ġudikatura trid tibqa’ ’l fuq mill-kompetizzjoni politika. Hija ma tistax u ma għandhiex titqies bħala estensjoni tal-eżekuttiv jew bħala pedina f’strateġija partiġġjana. Għalhekk, in-nuqqas ta’ ftehim bejn il-partiti dwar min għandu jokkupa l-ogħla kariga ġudizzjarja huwa sinjal ta’ tensjoni li jista’ jkollu konsegwenzi fit-tul fuq il-fiduċja pubblika.
Min-naħa l-oħra, għandu jkun hemm anki maturita’ fost l-imħallfin u mhux iġibu ruħhom ta’ tfal.
F’karigi kostituzzjonali ta’ livell għoli, bħalma hija dik tal-Prim Imħallef, il-konsensus għandu jkun l-għan primarju. Dan ma jfissirx li kull partit irid jikseb dak li jixtieq, iżda li l-interess nazzjonali għandu jiġi qabel kull kalkolu politiku.
Meta l-partiti jonqsu milli jilħqu ftehim, il-proċess jista’ jidher bħala wieħed ta’ konfront aktar milli ta’ kooperazzjoni. Dan jista’ jwassal biex il-ħatra tiġi interpretata bħala rebħa għal naħa u telfa għall-oħra – interpretazzjoni li hija perikoluża għal istituzzjoni li għandha tkun totalment imparzjali.
Min-naħa l-oħra, l-imġieba tal-imħallfin ghandha waħda li tagħti eżempju u mhux li toħloq aktar taħwid fis-sistema, aktar milli hemm.
Il-Prim Imħallef huwa l-kap tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-Qorti tal-Appell, u għandu wkoll rwol ta’ tmexxija amministrattiva fuq il-ġudikatura kollha. Għalhekk, kwalunkwe kontroversja relatata mal-ħatra tiegħu tista’ toħloq tensjoni interna jew sens ta’ inċertezza fi ħdan is-sistema.
Barra minn hekk, il-Prim Imħallef għandu jkun difensur sod tal-indipendenza tal-imħallfin u tal-maġistrati. Jekk il-ħatra tiegħu tkun meqjusa bħala riżultat ta’ kompromess politiku jew ta’ konfront partiġġjan, dan jista’ jnaqqas l-awtorita’ morali meħtieġa biex imexxi l-Ġudikatura b’saħħa u kredibilita’.
Nuqqas ta’ ftehim bejn il-partiti mhuwiex, fih innifsu, xi ħaġa straordinarja f’sistema demokratika. Id-demokrazija hija mibnija fuq dibattitu u differenzi ta’ opinjoni. Iżda meta dawn id-differenzi jaffettwaw il-qalba tal-istat tad-dritt, hemm bżonn ta’ maturita’ akbar.
Il-ħatra ta’ Prim Imħallef ġdid għandha tkun okkażjoni biex il-pajjiż juri li l-istituzzjonijiet tiegħu huma aktar b’saħħithom mill-politika ta’ kuljum. Il-partiti għandhom jirrikonoxxu li l-fiduċja fil-Ġudikatura hija ġid komuni li ma jistax jiġi kompromess għal gwadann temporanju.
Fl-aħħar mill-aħħar, dak li huwa l-aktar importanti huwa l-fiduċja tal-poplu. Iċ-ċittadini għandhom iħossuhom assigurati li min imexxi l-Ġudikatura jagħmel dan b’indipendenza sħiħa u mingħajr rabtiet partiġġjani. Il-Prim Imħallef għandu jkun figura li tgħaqqad aktar milli tifred.
Għalhekk, in-nuqqas ta’ ftehim bejn il-partiti dwar l-għażla ta’ Prim Imħallef ġdid għandu jitqies bħala sfida li trid tiġi indirizzata b’djalogu serju u b’sens ta’ responsabbilta’ nazzjonali. Il-kariga hija wisq importanti biex tinbidel f’punt ta’ battalja politika.
Ir-rwol tal-Prim Imħallef huwa fundamentali għall-ħarsien tal-istat tad-dritt f’Malta. Meta l-proċess tal-ħatra tiegħu jsir suġġett ta’ nuqqas ta’ qbil politiku, il-periklu mhuwiex biss dewmien jew polemika temporanja, iżda tnaqqis potenzjali fil-fiduċja pubblika lejn il-Ġudikatura.
Għaldaqstant, il-partiti politiċi għandhom jagħrfu li, quddiem kariga daqshekk kruċjali, l-interess nazzjonali għandu jiġi qabel kull strateġija politika. Il-Prim Imħallef għandu jkun simbolu ta’ unita’ istituzzjonali u ta’ ġustizzja imparzjali, pedament sod li fuqu tistrieħ id-demokrazija Maltija.