Il-Kongestjoni tat-Traffiku

Minn Osservatur Politiku

Studju internazzjonali dwar il-konġestjoni tat-traffiku sab li Malta hija l-aktar pajjiż imblukkat fl-Ewropa u tinsab fit-tieni post madwar id-dinja. Din mhijiex sempliċi statistika li tgħaddi minn fuqha. Hija realta’ li kuljum eluf ta’ Maltin u Għawdxin jesperjenzaw fit-toroq tagħna – filgħodu fit-triq lejn ix-xogħol, wara nofsinhar fil-ġiri biex niġbru lit-tfal mill-iskola, u filgħaxija fil-vjaġġ lura lejn id-dar.

Il-konġestjoni m’għadhiex kwistjoni ta’ ‘rush hour’ biss. Saret fenomenu kważi permanenti. Toroq li darba kienu kwieti llum huma mgħobbija bi flussi kontinwi ta’ vetturi. Ħin li seta’ jintefaq mal-familja jew f’attivita’ produttiva qed jintilef fi stennija frustranti bejn sinjali tat-traffiku u kjuwijiet twal.

Imma x’qed ifisser dan kollu għal pajjiżna? L-impatt tat-traffiku eċċessiv mhuwiex biss kwistjoni ta’ inkonvenjenza. Huwa problema ekonomika, ambjentali u soċjali.

Minn perspettiva ekonomika, il-ħin mitluf fit-traffiku huwa produttivita’ mitlufa. Meta ħaddiema jaslu għax-xogħol għajjenin jew stressati wara siegħa jew aktar fit-triq, l-effiċjenza tonqos. In-negozji jħossu l-effett ta’ dewmien fil-kunsinni u fl-appuntamenti. Il-konġestjoni ssir spejjeż moħbija li jħallsu kemm il-kumpaniji kif ukoll il-konsumaturi.

Mill-aspett ambjentali, il-konsegwenzi huma serji. Vetturi mwaħħla f’kjuwijiet joħorġu aktar emissjonijiet. Il-kwalita’ tal-arja tonqos, speċjalment f’żoni urbani densament popolati. Dan għandu impatt dirett fuq is-saħħa pubblika, b’żieda fir-riskju ta’ mard respiratorju u kundizzjonijiet oħra relatati mat-tniġġis.

Hemm ukoll dimensjoni psikoloġika. Stress kroniku marbut ma’ vjaġġi twal u imprevedibbli jaffettwa l-benesseri mentali. Ħafna nies qed iħossuhom frustrati, irrabjati jew bla saħħa quddiem problema li tidher barra mill-kontroll tagħhom. Din il-frustrazzjoni tista’ tinfirex f’oqsma oħra tal-ħajja ta’ kuljum.

Wieħed mill-fatturi ewlenin li wasslu għal din is-sitwazzjoni huwa ż-żieda kontinwa fin-numru ta’ vetturi fit-toroq tagħna. F’pajjiż żgħir bi spazju limitat, l-espansjoni infrastrutturali għandha limiti ċari. Ma nistgħux nibqgħu nżidu toroq u flyovers bla tmiem. Kull intervent għandu impatt fuq l-ambjent u fuq il-komunitajiet.

Il-mudell ta’ żvilupp urban ukoll għandu sehem. Żoni residenzjali li kibru malajr mingħajr ippjanar integrat wasslu biex inħolqu ċentri ta’ traffiku ġdid. Meta l-postijiet tax-xogħol, l-iskejjel u s-servizzi jkunu kkonċentrati f’ċerti lokalitajiet, jinħoloq fluss massiv ta’ moviment lejn l-istess direzzjonijiet fl-istess ħin.

Soluzzjoni sostenibbli ma tistax tkun ibbażata biss fuq aktar infrastruttura għall-karozzi. Hemm bżonn bidla fil-mentalita’ u fil-prijoritajiet. Trasport pubbliku effiċjenti, affidabbli u attraenti huwa kruċjali. Jekk is-servizz ikun puntwali, komdu u integrat tajjeb ma’ rotot oħra, aktar nies ikunu lesti jħallu l-karozza d-dar.

Inċentivi għal mezzi alternattivi bħar-roti u l-mixi huma wkoll parti mis-soluzzjoni, speċjalment għal distanzi qosra. Madankollu, dan jeħtieġ infrastruttura sigura u kontinwa. Nies ma jagħżlux rota jekk ma jħossuhomx protetti fit-triq.

Il-flessibbilta’ fuq il-post tax-xogħol tista’ tagħmel differenza. Mudelli ta’ xogħol partikolari jew sigħat imqassma jistgħu jnaqqsu l-pressjoni fuq il-ħinijiet ta’ ‘rush hours’. Il-pandemija wriet li ħafna xogħlijiet jistgħu jsiru b’mod remot mingħajr telf ta’ produttivita’.

Politika koerenti dwar il-parkeġġ hija wkoll essenzjali. Meta l-parkeġġ ikun abbundanti u irħis fiċ-ċentri urbani, jinħoloq inċentiv biex kulħadd juża l-karozza privata. Miżuri li jinkoraġġixxu l-użu ta’ park-and-ride jew sistemi simili jistgħu jgħinu biex jitnaqqas in-numru ta’ vetturi fiż-żoni l-aktar konġestjonati.

Ma nistgħux ninjoraw lanqas il-bżonn ta’ infurzar effettiv. Inċidenti żgħar jew vetturi pparkjati ħażin jistgħu jikkawżaw konġestjoni kbira f’toroq dojoq. Sistema ta’ monitoraġġ u risposta rapida tista’ tnaqqas l-effett domino li ħafna drabi naraw.

Il-fatt li Malta tinsab fl-ogħla postijiet f’din il-klassifika internazzjonali għandu jkun allarm. Mhuwiex biss kwistjoni ta’ reputazzjoni; huwa sinjal li l-mudell attwali ma jistax jibqa’ kif inhu. Jekk ma nieħdux passi kuraġġużi u koordinati, il-problema tista’ tmur għall-agħar hekk kif il-popolazzjoni u l-attivita’ ekonomika jkomplu jikbru.

Il-konġestjoni tat-traffiku mhijiex problema li tissolva minn lejl għal nhar. Teħtieġ viżjoni fit-tul, investiment intelliġenti u, fuq kollox, rieda politika biex jittieħdu deċiżjonijiet li forsi ma jkunux popolari immedjatament iżda huma meħtieġa.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-mistoqsija hija sempliċi: irridu nibqgħu pajjiż imblukkat jew irridu nimxu lejn mudell ta’ mobilita’ aktar sostenibbli u effiċjenti? Il-ħin li nqattgħu mwaħħlin fit-traffiku huwa ħin mill-ħajja tagħna li ma jerġax jiġi lura. Jekk irridu kwalita’ ta’ ħajja aħjar, irridu nagħmlu mill-isfida tat-traffiku prijorita’ nazzjonali vera u mhux biss tema ta’ diskors okkażjonali.