Il-Produttivita’ ma Tistax Tiġi Leġiżlata,

Min osservatur politiku

Naqbel mal-Assoċjazzjoni Maltija ta’ Min Iħaddem meta tgħid li l-produttivita’ ma tistax tiġi leġiżlata, il-flessibbilta’ ma tistax tiġi imposta, u soluzzjonijiet ta’ ‘one-size-fits-all’ huma ekonomikament perikolużi. Din mhijiex kwistjoni ideoloġika, iżda realtajiet bażiċi tal-ekonomija moderna. F’pajjiż żgħir u miftuħ bħal Malta, fejn l-intrapriża privata hija l-mutur ewlieni tat-tkabbir, kull intervent li ma jqisx ir-realtajiet tas-setturi differenti jista’ jġib konsegwenzi mhux mixtieqa.

Il-produttivita’ hija riżultat ta’ diversi fatturi: ħiliet tal-ħaddiema, investiment fit-teknoloġija, organizzazzjoni effiċjenti, motivazzjoni u ambjent ekonomiku stabbli. Ma tistax toħroġ minn deċiżjoni parlamentari jew minn regolament ġdid biss. Tista’ tinħoloq klima li tiffavorixxiha, iżda ma tistax tiġi imposta bil-forza tal-liġi. Meta politika pubblika tippretendi li żżid il-produttivita’ sempliċement billi timponi obbligi uniformi fuq kulħadd, tkun qed tissimplifika realta’ ferm aktar kumplessa.

Bl-istess mod, il-flessibbilta’ fis-suq tax-xogħol mhijiex sinonima ma’ sfruttament. F’ħafna każijiet hija l-kundizzjoni li tippermetti lil kumpaniji jaddattaw għal domanda li tinbidel, għal staġjonalita’ jew għal innovazzjoni teknoloġika. Jekk din il-flessibbilta’ tiġi mrażżna jew uniformata b’mod eċċessiv, il-konsegwenza tista’ tkun tnaqqis fl-investiment u anke f’impjiegi ġodda.

Naturalment, il-ħarsien tal-ħaddiema huwa fundamentali. Drittijiet bażiċi, kundizzjonijiet diċenti u protezzjoni kontra abbużi huma pilastri ta’ soċjeta’ ġusta. Iżda hemm differenza bejn protezzjoni u rigidita’. Meta l-politika tmur lil hinn minn bilanċ raġonevoli u tipprova tapplika l-istess mudell għal kull settur, kull kumpanija u kull realta’, tkun qed tinjora l-fatt li l-ekonomija hija magħmula minn strutturi differenti ħafna bejniethom.

Is-settur tal-manifattura għandu dinamika differenti mis-servizzi finanzjarji. In-negozji żgħar tal-familja joperaw b’mod differenti minn kumpaniji multinazzjonali. Il-bżonnijiet ta’ startup teknoloġiku mhumiex l-istess bħal dawk ta’ lukanda jew ristorant. Meta jiġu imposti regoli identiċi fuq dawn ir-realtajiet kollha, ir-riskju huwa li ċerti setturi jiġu mfixkla aktar minn oħrajn, u dan iwassal għal żbilanċ.

Soluzzjonijiet ta’ ‘one-size-fits-all’ spiss ikunu attraenti politikament għax jidhru sempliċi u ġusti fuq il-wiċċ. Iżda l-ekonomija ma taħdimx fuq slogan. Taħdem fuq kalkoli, investimenti u riskji. Meta min iħaddem jiffaċċja piżijiet li ma jirriflettux ir-realta’ tiegħu, jista’ jiddeċiedi li jnaqqas l-operat, li ma jespandix jew li jfittex opportunitajiet barra minn Malta. F’pajjiż żgħir, dan l-effett jinħass malajr.

Il-mistoqsija li għandna nistaqsu mhijiex jekk irridux produttivita’ ogħla u kundizzjonijiet aħjar – ovvjament irriduhom it-tnejn. Il-mistoqsija hija kif naslu għalihom. Il-produttivita’ tiżdied meta jkun hemm investiment fit-taħriġ u fl-edukazzjoni, meta l-infrastruttura tkun effiċjenti, meta l-burokrazija tkun minima u meta l-politika ekonomika tkun prevedibbli. Mhijiex frott ta’ deċiżjoni waħda jew ta’ miżura uniformi.

Barra minn hekk, il-flessibbilta’ għandha tiġi nnegozjata u adattata, mhux imposta. Djalogu soċjali matur bejn min iħaddem, il-ħaddiema u l-Gvern huwa ħafna aktar effettiv minn regolament li jinżel minn fuq. Ftehim settorjali jew arranġamenti speċifiċi jistgħu jindirizzaw realtajiet partikolari b’mod ħafna aktar preċiż minn leġiżlazzjoni ġenerali.

F’dan kollu hemm ukoll il-fattur tal-kompetittivita’ internazzjonali. Malta tikkompeti ma’ pajjiżi oħra għall-investiment u għat-talent. Jekk il-qafas regolatorju jsir wisq riġidu jew imprevedibbli, il-messaġġ li jintbagħat huwa wieħed ta’ riskju. L-investituri jfittxu ambjent stabbli fejn ir-regoli huma ċari u fejn hemm bilanċ bejn protezzjoni u flessibbilta’.

Dan ma jfissirx li m’għandux ikun hemm riforma. Bil-maqlub, hemm spazju għal titjib kontinwu. Iżda r-riforma għandha tkun ibbażata fuq evidenza, konsultazzjoni u valutazzjoni tal-impatt. Qabel ma tiġi introdotta miżura li tolqot is-suq kollu, għandha ssir analiżi serja tal-konsegwenzi ekonomiċi u soċjali tagħha.

Ekonomija b’saħħitha mhijiex dik li timponi l-istess mudell fuq kulħadd, iżda dik li tippermetti diversita’ ta’ mudelli li jaħdmu flimkien taħt qafas ġust u trasparenti. Il-produttivita’ hija kultura, mhux klawsola legali. Il-flessibbilta’ hija għodda ta’ adattament, mhux lakuna li trid timtela b’regolament.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk irridu tkabbir sostenibbli u impjiegi ta’ kwalita’, irridu nevitaw soluzzjonijiet simplistiċi għal problemi kumplessi. L-ekonomija Maltija hija dinamika u varjata; il-politika trid tirrifletti din il-varjeta’. L-għan għandu jkun bilanċ intelliġenti bejn drittijiet u responsabbiltajiet, bejn protezzjoni u kompetittivita’. Kull approċċ ieħor jista’ jkun attraenti fuq il-karta, iżda perikoluż fil-prattika.