Il-Parlament

Minn Osservatur Politiku

Il-Parlament huwa l-post fejn jitwettqu d-demokraziji. Mhux b’diskorsi ta’ min jista’ jitkellem aktar, mhux bil-għaġla tan-negozju tal-ġurnata, u lanqas bl-okkażjonijiet ta’ ċerimonja. Id-demokrazija tgħaddi mill-kontabilita’ tal-eżekuttiv biex il-Gvern ikun jista’ jwieġeb għal kull deċiżjoni tiegħu. U l-iktar għodod direttament marbuta ma’ din ir-responsabbilta’ huma l-mistoqsijiet parlamentari.

Dawn huma l-mekkaniżmu li bih l-oppożizzjoni tista’ tfittex informazzjoni, tikkontesta deċiżjonijiet, tpoġġi lill-ministri taħt kontabilita’, u toħloq diskussjoni pubblika. L-importanza tagħhom ma tistax tiġi sottovalutata. Iżda bħalma għodda ta’ kirurġija tista’ ssaħħaħ il-ħajja jew tqattagħha, il-mistoqsijiet parlamentari jistgħu jsaħħu d-demokrazija jew idgħajfuha, skont kif jintużaw.

Il-mistoqsijiet parlamentari għandhom ikunu serji, imfassla b’għan politiku u soċjali ċar biex jiżvelaw informazzjoni li l-pubbliku għandu dritt ikun jaf, biex jikkoreġu abbuż ta’ poter, biex ikunu spjegati deċiżjonijiet li jolqtu direttament lill-poplu, u biex jassiguraw li l-pajjiż għandu tmexxija responsabbli, mhux arroganti.

Meta parlamentari jagħmlu mistoqsijiet b’dan l-iskop, anke l-aktar Gvern qawwi jkun obbligat iwieġeb, juri data u, jekk ikun hemm bżonn, jirrevedi d-deċiżjonijiet tiegħu. F’dak il-mument, id-demokrazija tkun tassew ħajja, għax il-poter ikun limitat, u mhux assolut.

Madankollu, il-problema li qiegħda tikber hija li l-mistoqsijiet parlamentari qed jiġu abbużati. F’ċertu każi, mhux biex jiżvelaw l-abbuż, iżda biex jinħoloq spettaklu. Minflok ma jintużaw biex jikkoreġu lill-eżekuttiv, qed jintużaw biex jinħolqu headlines vojta, biex jitlaħħmu xogħlijiet żgħar, u xi kultant biex isir marketing sottili għall-istess gvern.

Meta l-mistoqsijiet jinbidlu f’mezzi li jipproduċu aħbar żgħira jew att ta’ favur lokali, jew meta jintużaw biex jiżvelaw informazzjoni personali mhux rilevanti għall-politika pubblika, allura l-valur tagħhom jonqos. Huma jinbidlu minn għodda ta’ kontroll għal għodda ta’ propaganda jew vendetta politika.

Dan l-abbuż ma jfallix lill-oppożizzjoni biss imma jġib kommerċjalizzazzjoni tad-demokrazija. Il-poplu jibda jarahom bħala logħob u mhux bħala garanzija ta’ trasparenza. U meta l-poplu ma jafdax il-proċess demokratiku, jinfetaħ il-bieb għall-abbuż tal-poter.

Hemm aspetti oħra fejn naraw li l-mistoqsijiet parlamentari ma jsaħħux id-demokrazija biss meta jsiru, iżda meta jiġu mwieġba. Kultant, ministri jwieġbu b’mod vag, bil-kliem, jew saħansitra jirrifjutaw jagħtu ċertu informazzjoni taħt skużi ta’ sigurta’ jew kunfidenzjalita’.

Hawnhekk tidħol il-mistoqsija kruċjali, min għandu poter pubbliku għandu obbligu pubbliku ta’ trasparenza. Informazzjoni li tinħeba mingħajr raġuni valida tagħmel ħsara diretta lill-kontabilita’ tal-Gvern, lill-fiduċja tal-pubbliku, u lill-istituzzjonijiet kollha tal-iStat.

U meta l-mistoqsijiet parlamentari jitwarrbu jew jiġu mċajpra, l-ewwel vittma tkun id-demokrazija, u t-tieni jkun il-poplu li jiffinanzja dak kollu li jagħmel l-Gvern.

Malta għandha sfida partikolari fejn għandek pajjiż żgħir, relazzjonijiet politiċi profondi, u sistema fejn il-linji bejn il-poter u l-amministrazzjoni xi kultant jisparixxu. F’dan il-kuntest, il-mistoqsijiet parlamentari għandhom ikunu meqjusa bħala waħda mill-aktar garanziji serji tad-demokrazija.

Għandna nistaqsu lilna nfusna jekk il-mistoqsijiet humiex qed jintużaw biex jinżamm il-poter taħt kontroll, jew biex jiżdiedu l-punti politiċi? Biex naraw jekk il-Ministri humiex qed jagħtu tweġibiet ċari, jew qed jabbużaw minn legaliżmi biex jaħbu informazzjoni? Biex naraw jekk il-Parlament hux qiegħed jaqdi l-funzjoni tiegħu ta’ skrutinju, jew inbidel f’teatru tal-governanza?

Meta l-parlamentari juru impenn lejn il-verita’, il-parlament isir is-saqaf protettiv tal-poplu. Meta jonqsu minnu, isir għodda ta’ min għandu l-poter.

Il-mistoqsijiet parlamentari għandhom ikunu xabla fuq il-poter, mhux tarka li tipproteġih. Jekk jintużaw sewwa, jagħmlu lill-istituzzjonijiet aktar b’saħħithom, jagħmlu lill-poplu aktar infurmat, u jagħmlu lill-gvern aktar responsabbli. Jekk jintużaw ħażin, isiru l-għodda li biha d-demokrazija tixjieħ u ssir farsa.

Il-poplu għandu jkun attent mhux biss għal dak li jingħad fil-Parlament, iżda għaliex jingħad. Għax id-demokrazija tibda tinbena mill-mistoqsija u tispiċċa tiġi mħassra meta dik il-mistoqsija ssir logħba. Id-dritt li nistaqsu m’għandux qatt isir lussu. Huwa d-difiża tagħna kontra l-poter li jinsa min hu sidu – il-poplu.