Il-Partit l-Kbar “Żewġ Naħat tal-Istess Munita”

Minn Osservatur Politiku

Għal snin twal, il-politika Maltija kienet iddominata minn żewġ partiti kbar: il-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista. Dawn iż-żewġ forzi politiċi alternaw fil-Gvern u fl-Oppożizzjoni, u ffurmaw is-sistema bipartitika li ħafna jqisu bħala l-pedament tad-demokrazija Maltija. Madankollu, dejjem aktar ċittadini qed jistaqsu mistoqsija fundamentali: il-PL u l-PN huma tassew daqshekk differenti, jew saru żewġ naħat tal-istess munita?

Fuq il-wiċċ, iż-żewġ partiti jippreżentaw ruħhom bħala alternattivi ċari għal xulxin. Lingwaġġ differenti, kuluri differenti u storja mimlija kunflitti politiċi qawwijin jagħtu l-impressjoni ta’ diverġenza profonda. Iżda meta wieħed iħares aktar fil-fond, lejn il-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet, kif jitmexxa l-poter u kif jiġu indirizzati l-problemi strutturali tal-pajjiż, il-linji bejn il-PL u l-PN spiss jidhru mċajpra.

Wieħed mill-aktar oqsma fejn din is-similarita’ tidher ċara huwa l-mod kif iż-żewġ partiti jittrattaw il-poter. Meta jkunu fil-Gvern, it-tnejn għandhom tendenza li jikkonċentraw il-poter fiċ-ċentru, inaqqsu r-rwol tal-istituzzjonijiet indipendenti u juru sens qawwi ta’ kontroll fuq l-amministrazzjoni pubblika. Meta jkunu fl-Oppożizzjoni, min-naħa l-oħra, jiskopru mill-ġdid il-valur tat-trasparenza, tal-kontabilità u tas-saltna tad-dritt. Din id-doppja kejl qed toħloq sens ta’ ċiniżmu fost iċ-ċittadini.

Anke fuq livell ta’ politika ekonomika u ta’ żvilupp, id-differenzi spiss ikunu aktar retoriċi milli sostanzjali. Iż-żewġ partiti appoġġjaw mudell ta’ żvilupp ibbażat fuq kostruzzjoni intensiva, tkabbir mgħaġġel u dipendenza qawwija fuq setturi li joħolqu pressjoni kbira fuq l-ambjent u l-infrastruttura. Minkejja kliem sabiħ dwar sostenibbiltà u kwalità tal-ħajja, l-azzjonijiet konkreti ftit li xejn ivarjaw minn amministrazzjoni għall-oħra.

Il-kwistjoni tal-korruzzjoni u l-governanza hija oħra li ssaħħaħ il-perċezzjoni ta’ “żewġ naħat tal-istess munita”. Filwaqt li kull partit jikkundanna bil-qawwa l-iskandli tal-ieħor, storikament it-tnejn kienu assoċjati ma’ każijiet fejn il-limiti bejn il-politika u l-interessi privati saru perikolużament dgħajfa. Il-problema mhijiex ta’ individwi biss, iżda ta’ kultura politika li tippermetti l-abbuż u mbagħad tiddifendiha skont min ikun fil-poter.

Il-mod kif jaħdmu l-partiti nfushom huwa wkoll parti mill-problema. Il-PL u l-PN huma strutturi kbar, ċentralizzati u spiss magħluqa għall-ideat ġodda. Il-proċessi interni tagħhom, minn kif jintgħażlu l-kandidati sa kif jittieħdu d-deċiżjonijiet strateġiċi, ħafna drabi jħallu ftit spazju għal dibattitu veru u għal parteċipazzjoni wiesgħa. Dan iwassal biex l-istess mentalità u l-istess figuri jduru f’ċirku magħluq.

Din is-sitwazzjoni qed taffettwa b’mod dirett il-fiduċja tan-nies fil-politika. Numru dejjem jikber ta’ ċittadini qed iħossu li, irrispettivament minn min jirbaħ l-elezzjoni, l-affarijiet essenzjali jibqgħu jimxu bl-istess mod. Din is-sensazzjoni ta’ inevitabbiltà hija perikoluża għal demokrazija, għax twassal għal apatija, astensjoni mill-vot u diżimpenn ċiviku.

Dan ma jfissirx li m’hemm l-ebda differenzi bejn il-PL u l-PN. Hemm differenzi fl-istil, fil-prijoritajiet u fil-mod kif jikkomunikaw mal-pubbliku. Iżda l-kritika ewlenija hija li dawn id-differenzi ma jolqtux biżżejjed il-qalba tal-problemi strutturali li qed jiffaċċja pajjiżna: governanza dgħajfa, nuqqas ta’ pjanar fit-tul, dipendenza fuq tkabbir li mhux sostenibbli u kultura politika li tippremja l-lealtà qabel il-kompetenza.

F’dan il-kuntest, il-frażi “żewġ naħat tal-istess munita” mhijiex sempliċi slogan, iżda riflessjoni ta’ frustrazzjoni mifruxa. Hija sejħa biex nistaqsu jekk is-sistema bipartitika Maltija għadhiex qed isservi l-aħjar interess tal-pajjiż, jew jekk saritx parti mill-problema nnifisha.

Madankollu, il-kritika waħedha mhijiex biżżejjed. Jekk irridu politika aħjar, hemm bżonn ta’ pressjoni kontinwa mis-soċjetà ċivili, mill-midja u miċ-ċittadini biex jinbidlu l-istandards u l-prattiki. Hemm bżonn ukoll li jingħata spazju lil vuċijiet ġodda, ideat ġodda u forom differenti ta’ rappreżentanza politika.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-futur tad-demokrazija Maltija ma jiddependix biss fuq jekk jirbaħx il-PL jew il-PN, iżda fuq jekk aħniex lesti nitolbu aktar minn dawk li jmexxuna. Jekk inkomplu naċċettaw li ż-żewġ partiti ewlenin huma sempliċement alternanza ta’ stess mudell, allura nkunu qed naċċettaw ukoll li l-bidla vera tibqa’ dejjem barra mill-aġenda.

Għalhekk, id-dibattitu dwar jekk il-PL u l-PN humiex żewġ naħat tal-istess munita għandu jkun il-bidu, mhux it-tmiem, ta’ riflessjoni usa’ dwar x’tip ta’ politika rridu u x’tip ta’ pajjiż nixtiequ nibnu. Din hija sfida li tmur lil hinn mill-partiti u li tmiss ir-responsabbiltà kollettiva tagħna bħala ċittadini.