Il-Ħatra tal-Awditur Ġenerali u l-Emenda Kostituzzjonali

L-approvazzjoni unanima fil-Parlament ta’ emenda kostituzzjonali li tippermetti lill-Awditur Ġenerali u lid-Deputat tiegħu jibqgħu fil-kariga tagħhom jekk il-Parlament jonqos milli jaħtar suċċessuri fetħet diskussjoni importanti dwar il-funzjonament tal-istituzzjonijiet tagħna. F’pajjiż demokratiku, fejn il-bilanċ bejn il-poteri huwa kruċjali, kull bidla fil-qafas kostituzzjonali għandha tiġi analizzata b’serjeta’ u b’għajnejn miftuħa.

L-ewwel reazzjoni ta’ ħafna kienet li din hija miżura prattika u meħtieġa. U hemm min għandu raġun jaħseb hekk. L-idea li istituzzjoni importanti bħal dik tal-Awditur Ġenerali tista’ tispiċċa paralizzata minħabba nuqqas ta’ qbil politiku hija waħda li tqajjem tħassib serju. L-Awditur Ġenerali għandu rwol fundamentali fis-sorveljanza tal-finanzi pubbliċi, fl-evalwazzjoni tal-mod kif jintefqu l-flus tal-poplu u fit-tisħiħ tal-kontabbilta’.

Jekk il-Parlament, għal xi raġuni, ma jkunx jista’ jilħaq ftehim dwar ħatra ġdida, il-kontinwita’ f’dan l-uffiċċju hija essenzjali. F’dan is-sens, l-emenda tista’ titqies bħala garanzija kontra vakwu istituzzjonali li jista’ jdgħajjef il-governanza.

Madankollu, il-fatt li din il-miżura kienet meqjusa meħtieġa jqanqal ukoll mistoqsijiet aktar profondi. Għaliex għandna naslu f’sitwazzjoni fejn il-Parlament ma jkunx kapaċi jaqbel fuq ħatra daqshekk kruċjali? X’jgħid dan dwar il-livell ta’ fiduċja u koperazzjoni bejn il-partiti politiċi?

F’sistema demokratika b’saħħitha, il-ħatriet għal karigi kostituzzjonali għandhom ikunu riżultat ta’ kunsens wiesa’. Dawn il-karigi mhumiex politiċi; huma istituzzjonali. Għandhom jinqdew fl-interess tal-pajjiż kollu, mhux ta’ partit wieħed. Meta l-proċess jasal f’impass, dan jindika problema akbar mill-kwistjoni teknika li tipprova ssolvi l-emenda.

Għalhekk, filwaqt li l-emenda tipprovdi soluzzjoni għal sitwazzjoni possibbli, hija wkoll riflessjoni ta’ realta’ politika fejn il-kunsens qed isir aktar diffiċli biex jintlaħaq.

Hawnhekk irridu nagħmlu distinzjoni importanti bejn soluzzjoni teknika u problema politika. L-emenda hija soluzzjoni teknika valida: tiżgura kontinwita’ u tevita vakwu. Iżda ma ssolvix il-problema politika sottostanti, jiġifieri n-nuqqas ta’ ftehim bejn il-partiti fuq ħatriet istituzzjonali.

F’dan is-sens, hemm min jista’ jargumenta li l-emenda hija pożittiva għaliex tipproteġi lill-istituzzjonijiet minn paralisi. Imma hemm ukoll min jista’ jara fiha riskju: li l-Parlament jista’ jsib ruħu inqas imħeġġeġ biex jasal għal ftehim, għax jaf li hemm mekkaniżmu li jżomm kollox miexi anke mingħajr deċiżjoni.

Dan jista’ jwassal għal sitwazzjoni fejn it-‘temporary’ isir permanenti.

Aspett ieħor li jistħoqqlu riflessjoni huwa dak tal-kontabbilta’ demokratika. L-Awditur Ġenerali huwa uffiċjal indipendenti li għandu rwol kruċjali fil-monitoraġġ tal-gvern. Il-ħatra tiegħu hija wieħed mill-mumenti fejn il-Parlament jeżerċita r-responsabbilta’ tiegħu li jiżgura li din l-indipendenza tinżamm.

Jekk il-proċess tal-ħatra jsir sekondarju għax hemm mekkaniżmu li jestendi t-terminu tal-uffiċjal eżistenti, hemm riskju li tonqos l-urġenza politika li jiġi żgurat bilanċ ġdid u rinnovament istituzzjonali.

Naturalment, hemm ukoll l-argument oppost: li l-kontinwita’ tista’ tkun fattur ta’ stabbilta’ u li uffiċjali b’esperjenza jistgħu jkomplu jwettqu xogħolhom mingħajr interruzzjoni. Dan huwa argument validu, speċjalment meta wieħed iqis l-importanza tal-konsistenza fil-monitoraġġ tal-finanzi pubbliċi.

Madankollu, istituzzjonijiet b’saħħithom għandhom bżonn kemm kontinwita’ kif ukoll tiġdid. It-tiġdid huwa dak li jġib ideat ġodda, enerġija ġdida u prospetti differenti.

Fid-dawl ta’ dan kollu, l-emenda tista’ titqies bħala pass neċessarju iżda mhux ideali. Hija miżura li tindirizza sintomu — il-possibbilta’ ta’ vakwu — iżda mhux il-kawża ewlenija, li hija n-nuqqas ta’ kapaċita’ tal-klassi politika li tilħaq kunsens fuq kwistjonijiet fundamentali.

Interessanti wkoll li l-emenda ġiet approvata unanimament. Dan jista’ jitqies bħala sinjal pożittiv ta’ ftehim bejn il-partiti fuq il-ħtieġa li jiġu protetti l-istituzzjonijiet. Iżda fl-istess ħin, jista’ jitqies bħala ammissjoni impliċita li l-istess partiti huma konxji li l-ftehim mhux dejjem huwa garantit fil-prattika.

Forsi l-akbar valur ta’ din l-emenda huwa li tiftaħ dibattitu usa’ dwar kif qed jaħdmu l-istituzzjonijiet tagħna u kif nistgħu nsaħħuhom.

Il-mistoqsija fundamentali tibqa’: irridu sistema li tiddependi fuq soluzzjonijiet ta’ emerġenza meta l-politika tfalli, jew irridu sistema fejn il-politika stess tkun kapaċi twettaq ir-responsabbiltajiet tagħha b’mod konsistenti?
L-emenda tagħti risposta għal sitwazzjoni speċifika, iżda tħalli miftuħa mistoqsijiet aktar profondi dwar il-futur tal-governanza f’pajjiżna.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk hija pożittiva jew negattiva jiddependi minn kif tiġi implimentata u minn kif il-klassi politika tagħżel li taġixxi fil-futur. Jekk tintuża bħala garanzija ta’ kontinwita’ waqt li jibqa’ sforz ġenwin biex jintlaħaq kunsens, allura hija pass ’il quddiem.

Iżda jekk issir skuża biex jiġi evitat il-ftehim u tiġi mminimizzata r-responsabbilta’ parlamentari, allura tista’ tkun pass lura.

Għalhekk, l-emenda għandha titqies mhux bħala soluzzjoni finali, iżda bħala tifkira. Tifkira li istituzzjonijiet b’saħħithom ma jiddependux biss fuq liġijiet tajbin, iżda fuq kultura politika li tirrispetta l-kunsens, il-kontabbilta’ u l-interess nazzjonali fuq kull interess ieħor.