Il-Kummissarju tal-Istandards u l-Etika fil-Ħajja Pubblika
Minn Osservatur Politiku
Id-diskussjoni dwar il-governanza tajba u t-trasparenza fil-ħajja pubblika reġgħet telgħet fil-quċċata tal-aġenda politika wara li l-Kummissarju għall-Istandards esprima oppożizzjoni qawwija għall-bidliet proposti mill-Gvern fil-Kodiċi tal-Etika u fir-regoli dwar id-dikjarazzjonijiet tal-assi. Dawn il-bidliet, jekk jidħlu fis-seħħ, jistgħu jnaqqsu b’mod sostanzjali l-livell ta’ kontabbilta’ li ilu jinbena matul is-snin.
Fil-qalba tal-kontroversja hemm proposta li tneħħi l-obbligu għal ministri li jiddikjaraw l-assi tagħhom, kif ukoll li tnaqqas ir-rekwiżiti għall-membri parlamentari biex jinkludu proprjeta’ immobbli tal-konjuġi tagħhom meta tapplika l-komunita’ tal-akkwisti. Dawn huma miżuri li jqajmu mistoqsijiet serji dwar id-direzzjoni li qed tieħu l-governanza f’pajjiżna.
It-trasparenza mhijiex kelma vojta jew prinċipju astratt. Hija wieħed mill-pilastri fundamentali ta’ demokrazija moderna. Meta dawk li jokkupaw karigi pubbliċi jkunu obbligati jiddikjaraw l-assi tagħhom, dan mhux biss jgħin biex jiġu evitati kunflitti ta’ interess, iżda wkoll isaħħaħ il-fiduċja tal-pubbliku fl-istituzzjonijiet.
Il-prinċipju huwa sempliċi: min għandu poter pubbliku għandu jkun lest jagħti kont tal-interessi personali tiegħu. Dan ma jsirx biex jiġi kkastigat, iżda biex jiġi żgurat li d-deċiżjonijiet li jittieħdu jkunu fl-aħjar interess tal-pajjiż u mhux influwenzati minn interessi privati.
Il-proposti tal-Gvern jidhru li jmorru fid-direzzjoni opposta. It-tneħħija tad-dikjarazzjonijiet tal-assi għall-ministri tfisser li livell importanti ta’ skrutinju jkun qed jintilef. Bl-istess mod, it-tnaqqis fir-rekwiżiti għal MPs dwar il-proprjeta’ tal-konjuġi jista’ joħloq lakuni li jippermettu li ċertu assi ma jkunux esposti għall-għajnejn tal-pubbliku.
F’termini prattiċi, dan ifisser li ċ-ċittadini jkollhom inqas informazzjoni dwar il-qagħda finanzjarja ta’ dawk li qed imexxu lill-pajjiż. U meta l-informazzjoni tonqos, tonqos ukoll il-kapaċita’ tal-pubbliku li jżomm lill-mexxejja responsabbli.
Il-fatt li l-Kummissarju għall-Istandards esprima oppożizzjoni qawwija għal dawn il-bidliet jagħti piż akbar lill-kwistjoni. Dan huwa uffiċċju li għandu r-responsabbilta’ li jissorvelja l-imġiba etika tal-politiċi u li jiżgura li l-istandards jinżammu għoljin.
Meta minn din l-istituzzjoni tiġi twissija li dawn il-bidliet huma pass lura, dan għandu jiġi kkunsidrat b’serjeta’ kbira. Mhijiex kritika politika, iżda evalwazzjoni istituzzjonali li għandha tkun ibbażata fuq prinċipji ta’ governanza tajba.
Wieħed mill-aspetti tekniċi iżda importanti f’din id-diskussjoni huwa dak tal-komunita’ tal-akkwisti. Fis-sistema legali tagħna, ħafna mill-assi miksuba matul iż-żwieġ huma kkunsidrati bħala proprjeta’ konġunta tal-koppja.
Għalhekk, jekk politiku ma jkunx obbligat jiddikjara proprjeta’ li tkun formalment f’isem il-konjuġi, jista’ jinħoloq spazju fejn ċertu interessi jibqgħu moħbija. Dan jiddgħajjef il-prinċipju tat-trasparenza u jiftaħ il-bieb għal dubji dwar jekk id-deċiżjonijiet humiex qed jittieħdu b’mod imparzjali.
Il-fiduċja hija l-munita tal-politika. Mingħajrha, anke l-aħjar politiki jistgħu jiġu milqugħa b’suspett.
F’dawn l-aħħar snin, kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment, rajna kif nuqqas ta’ trasparenza jista’ jwassal għal tnaqqis fil-fiduċja tal-pubbliku. Meta n-nies iħossu li mhumiex qed jingħataw l-informazzjoni kollha, jibdew jiddubitaw mhux biss deċiżjoni partikolari, iżda s-sistema kollha.
Il-bidliet proposti jirriskjaw li jkomplu jkabbru dan is-sens ta’ sfiduċja.
F’demokrazija matura, l-aspettattiva għandha tkun li l-istandards jitjiebu maż-żmien, mhux li jonqsu. L-iżvilupp tal-istituzzjonijiet għandu jimxi lejn aktar trasparenza, aktar kontabbilta’ u aktar skrutinju.
Il-mistoqsija li għandha ssir hija waħda ċara: għaliex għandna nnaqqsu dawn l-istandards? X’inhu l-għan ta’ dawn il-bidliet? U min se jibbenefika minnhom?
Dawn huma mistoqsijiet leġittimi li jixirqilhom tweġibiet ċari.
Filwaqt li dawn il-bidliet jistgħu jidhru bħala aġġustamenti tekniċi, l-impatt tagħhom jista’ jkun ferm akbar fit-tul.
Jekk jitnaqqsu r-rekwiżiti ta’ trasparenza, jista’ jinħoloq preċedent li jkun diffiċli li jinbidel aktar ’il quddiem. Dan jista’ jwassal għal kultura fejn inqas informazzjoni tkun meqjusa bħala normali, u fejn il-livell ta’ skrutinju jonqos gradwalment.
Il-Parlament għandu responsabbilta’ kbira f’dan il-proċess. Il-membri parlamentari għandhom janalizzaw dawn il-bidliet b’attenzjoni u jiddeċiedu jekk humiex tassew fl-aħjar interess tal-pajjiż.
Bl-istess mod, is-soċjeta’ ċivili u l-midja għandhom rwol importanti biex iżommu din il-kwistjoni fuq quddiem nett tad-dibattitu pubbliku. Trasparenza u kontabbilta’ mhumiex affarijiet li jistgħu jittieħdu bħala fatt; għandhom jiġu difiżi kontinwament.
Il-bidliet proposti fil-Kodiċi tal-Etika u fir-regoli dwar id-dikjarazzjonijiet tal-assi jqajmu tħassib serju dwar id-direzzjoni tal-governanza f’Malta.
Meta istituzzjoni bħall-Kummissarju għall-Istandards twissi li dawn huma pass lura, din mhijiex kritika li għandha tiġi injorata.
Il-pajjiż għandu bżonn aktar trasparenza, mhux inqas. Għandu bżonn istituzzjonijiet b’saħħithom li jżommu lill-poter responsabbli. U fuq kollox, għandu bżonn politika li tpoġġi l-fiduċja tal-pubbliku fiċ-ċentru tad-deċiżjonijiet tagħha.
Għax demokrazija b’saħħitha mhijiex mibnija fuq dak li jinħeba, iżda fuq dak li jkun magħruf u miftuħ għall-iskrutinju ta’ kulħadd.